Bir Yaz Gecesi Rüyası

Bir Yaz Gecesi Rüyası (Orijinal adı A Midsummer Night's Dream), William Shakespeare'in erken dönem romantik komedya oyunu. İlk basımı 1600 olmakla beraber yazımı ve ilk sahnelenişinin 1594 ya da 1595 yıllarında gerçekleştiği sanılmaktadır. Ana teması aşk ve evliliktir. Karışık ilişkiler üzerinden bu iki kavramın komikliğine vurgu yapmıştır. Olaylar Antik Yunanistan'da bir düğün çevresinde geçmektedir.
Belgelere göre ilk oynanışı 1604 yılında "A Play of Robin Goodfellow" adıyla gerçekleştirildi. Oyunda Ovidius'un dönüşümler'inden ve İngiliz halk masallarından izlere rastlanmakla birlikte olay örgüsünün büyük ölçüde Shakespeare'e dayandığı sanılmaktadır.
1970 yılında Peter Brook yapımı sahnelenme oyunun önemli yorumlarından biridir.
Oyun Türkçe'ye Bir Yaz Gecesi Rüyası adıyla çevrilmişse de, bunun dışında, Can Yücel'in Bahar Noktası adıyla yaptığı bir çevirisi daha bulunmaktadır.
Oyunun sonunda "Yaramaz" peri Puck aşağıdaki sözlerle başladığı repliğiyle oyunun kapanışını yapar:

Biz gölgeler, kusur işlediysek eğer,
Şöyle düşünün ve bizi hoşgörün:
Bu hayaller görünürken sahnemizde,
Siz de biraz kestirdiniz yerinizde.

Karakterler

• Theseus - Atina Dükü
• Hippolyta - Amazonlar Kraliçesi, Theseus'un nişanlısı
• Egeus - Hermia'nın babası
• Hermia - Egeus'un kızı, Lysander'a aşık
• Lysander - Hermia'nın sevdiği genç ve Hermia'ya aşık olan genç (sonradan Puck sayesinde Helena'ya aşık olur)
• Demetrius - Hermia ile evlenmek isteyen genç
• Helena - Demetrius'a aşık
• Philostrate - Theseus'un şenlikçibaşısı
• Oberon - Periler Kralı
• Titania - Periler Kraliçesi
• Puck (ya da Robin Goodfellow) - Peri
• Bezelye Çiçeği, Örümcek Ağı, Pervane, Hardal Tohumu - Diğer periler
• Peter Quince - Marangoz, ara oyunda Önsöz
• Nick Bottom - Dokumacı, ara oyunda Pyramus
• Francis Flute - Körükçü, ara oyunda Thisbe
• Tom Snout - Tenekeci, ara oyunda Duvar
• Snug - Doğramacı, ara oyunda Aslan
• Robin Starveling - Terzi, ara oyunda Ay Işığı

^[1]

• Oberon ve Titania'nın hizmetindeki periler,
• Theseus ve Hippolyta'nın yanındaki lordlar
• Saraylılar ve yardımcılar.

Konu özeti

Theseus ve Hippolyta’nın düğün töreni hazırlıkları yapılmaktadır. Bu sırada Demetrius ve Lysander Hermia’yı sevmektedir... Hermia’nın ise Lysander’dan başka gözü kimseyi görmemektedir.
(1) Ne vardır ki Hermia’nın babası Egeus kendine damat olarak Demetrius’u seçmiştir.
(2) Hermia ile Lysander bu kargaşadan kurtulmak için gece oradan kaçmaya karar verirler.
(3) Lysander Helena’ya bu planı anlatır!!
(4) Helena’nın Demetrius’a aşık olması sonucu Helena da Demetrius’a hemen gidip Lysander’ın ona anlattıklarını anlatır... Gece Hermia ile Lysander kaçarlarken Demetrius onların peşine düşer Helena ise Demetrius’un peşindedir... Yolda giderken bir gezici amatör tiyatro grubu (The Mechanicals (Makineciler) adı altında) tiyatro yapmaktadır Giderken bir peri sarayına ulaşırlar. Orada durular.
(5) Helena Demetrius’a aşkını ilen eder fakat Demetrius onu reddeder.
(6) Periler kraliçesi(Titania) ve kralı(Oberon) her şeyden habersiz Oberon’un kıskançlığı yüzünden tartışmaktadırlar. Oberon’un baş belası haline gelen Puck ise göze konulan yeni bir aşk iksiri üzerine çalışmaktadır. Bu planlanan aşk iksiri göze konulunca ilk göz açılmasında görülen ilk şeye aşık olmayı içermektedir.
(7) Oberon Titania’ya çok kızgındır ve intikam için bir plan yapar. Puck’dan yeni yaptığı iksiri Titania’nın üzerinde kullanmasını ister. Kendisi ise birbirlerine aşık olması için Helena ile Demetrius’un üzerinde kullanacaktır bu iksiri... Ama Puck aynı zamanda ortalığı karıştırır ve aynı zamanda iksiri Hermia ile Lysander’ın üzerinde kullanır.
(8) O sabah Lysander’ı Helena uyandırır ve ne yazık ki Lysander bu iksir sayesinde gerçek aşkı Hermia’yı unutup Helena’ya aşık olur.
(9) Helena ise Lysander’ın onunla eğlendiğini düşünür.
(10) Bu sırada Hermia bunu öğrenir ve Lysander’a neyin değiştiğini sorar. Daha sonra Puck Bottom’ı eşeğe çevirir.
(11) Bottom oturur ve bekler... (
(12) Bu sırada Titania uyanır ve Bottom’a aşık olur. Oberon Puck’ın raporunu duyar. Rapor şöyledir: 1. Titania Battom’a aşıktır. 2. Lysander ise Helena’ya aşıktır. Helena bir yanlıştır çünkü o ismin Hermia olması gerekmektedir.
(13) Oberon Puck’a görevini kötüye kullandığını söyler. Oberon bunu duyunca iksiri hemen Demetrius’un üzerinde kullanır ve
(14)Puck’ı da Helenayı bulması için yollar. Lysander ve Demetrius Helena’ya aşklarını itiraf ederler.
(15) Ama Helena hala onların şaka yaptığını düşünmektedir. Hermia ve Helena birbirlerine çok sinirilidirler.
(16) Hermia Lysander’ın neden böyle yaptığına bir anlam veremez. Lysander ile Demetrius birbirlerini dövmek istemektedirler... Oberon Puck’a ormanda göz gözü görmeyecek kadar koyu bir sis yapmasını ister. Bu arada Demetrius Lysander’dan bir yumruk yer. Sis sayesinde bir anda çok yorgun olduklarını hissederek Hermia, Helena, Lysander Demetrius, Titania ve Bottom uykuya dalarlar.
(17) Oberon ve Puck bütün uyuyanların üstüne sihirli tozu serperler. Bu toz her şeyin eski haline gelmesini sağlayacaktır. Bütün uyuyanlar uykularından uyanır. Fakat Bottom onlardan daha sonra uyanır. Demetrius uyandıktan sonra Hermia’ya olan aşkının bittiğini ve şimdi sadece aşkını Helena’ya olduğunu açıklar. The mechanicals (Makineciler) gezici tiyatro grubu (Bottom, Quince, Snug, Flute, Robin, Snout) kutlama için görevlerini yerine getirirler. Oberon ve Titania bütün courd’ları (Hippolyta, Theseus, Egeus, Philostarate) kutsaması için perileri çağırır. Puck bütün dinleyicilere şunu anons eder...
(18) Hepiniz “Bottom’ın rüyası’na” şahitlik ettiniz. {“Yani tüm bu yaşananlar sadece Bottom’ın rüyasıdır.”}

Türkçeye çeviriler

• Yaz Ortasında Bir Gecelik Rüya. Çev. Nureddin Sevin. İstanbul: Hilmi Kitabevi,1936.
• Bir Yaz Dönümü Gecesi Rüyası. Çev. Nureddin Sevin. Ankara: Maarif Matbaası,1944
• Bahar Noktası. Çev. Can Yücel. 1981. İstanbul: Papirüs Yayınları, 1996.
• Bir Yaz Gecesi Rüyası. Çev. Bülent Bozkurt. 1987. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1999.
• Yaz Gecesi Rüyası. Çev. Can Doğan. 2005. İstanbul: Mitos Boyut, 2005.

Dipnotları

1. ^ Bu isimlerde Shakespeare iki anlam kullanıp kelime oyunu yapmaktadır. Bunlar özel isim olmakla beraber İngilizce'de quince=ayva, bottom=kıç, flute=flut, snout=hayvan burnu, snug=sıcak rahatlık anlamlarına gelmektedir. Bunlar aşağı sınıftan kişiler olup The Mechanicals (Makineciler) adı taşıyan bir amatör gezici tiyatro grubu üyeleridir.

Dış bağlantılar

• Vikikaynak'ta Bir Yaz Gecesi Rüyası oyunu tam metni (İngilizce) (Erişme tarihi: 29.06.2009)
• HTML versiyonu - Open Source Shakespeare(İngilizce) (Erişme tarihi:29.06.2009)
• MIT html versiyonu (İngilizce) (Erişme tarihi:29.06.2009)

Read More

Romeo ve Juliet

Romeo ve Juliet (Romeo ile Juliet olarak da geçer.) (İngilizce özgün adı: The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet) İngiliz oyun yazarı William Shakespeare tarafından yazılmış bir oyundur. Yazarın en iyi bilinen oyunlarından biri olan Romeo ve Juliet sinemaya da uyarlanmıştır.
Oyunun ana konusu en yalın haliyle, aşk ölümü bile göze alır şeklinde özetlenir. Romeo ve Juliet, birbirine düşman olan iki ailenin çocuklarıdır. Karşılaştıkları ilk anda aşık olmuşlar ve böylece kavuşamama öyküleri başlamıştır. Juliet, Romeo'ya kavuşmak için ailesini yok saymayı göze alamaz ve kendini yok saymaya karar verir. Böylece rahibin yardımını alarak bir zehir içer; herkes onu ölmüş bilecektir. Ancak Romeo döndüğünde Julıet'in öldüğünü zanneder ve kendini öldürür. Romeo ve Juliet'te basit olarak aşk anlatılıyor denemez. Bunu " aileleri düşman, engellere rağmen vazgeçmeyen imkansız aşk" diye alımladığımızda daha doğru olur.

Karakterler

Verona'da hükümdar ailesi Prince Escalus: Verona şehir devleti hükümdarı Prens Count Paris: Prens Escalus'un yakın akrabası. Juliet'le evlenmek istemekte Mercutio: Prens Escalus'un yakın akrabasiRomeo'nun arkadaşı. Capulet sülalesi Lord Capulet: Capulet sülalesinin başı Lord Capulet'nin Karısı: Capulet sülalesinin başkadını Julietl Capulet'in 13 yaşındaki kızı. Oyunun 2 önemli rolünden biri Tybalt: Juliet'in kuzeni ve Lord Capulet'nin karısının yeğeni Mürebbiye: Juliet'in şahsi nedimesi ve sırdaşı. Rosaline: Lord Capulet'nin yeğeni ve başlangıçta Romeo'nın yavuklusu Peter, Sampson ve Gregory: Lord Capulet evinde uşaklar

Montague sülalesi Lord Montague: Montagu sülalesinin başı. Lord Montague'nun karısı: Montague sülalesinin başkadını Romeo: Lord Montague'nun 17 yaşındaki oğlu. Oyunun en önemli 2 rolünden biri Benvolio: Romeo'nun kuzeni ve en iü=yi arkadaşı. Abram ve 'Balthasar: Lord Montegür evinde uşaklar Diğerleri Keşiş Laurence: Francisken tarikatı kesişi. Romeo'nun sırdaşı Keşiş John: Keşiş Laurence'in Romeo'ya mektibunun ileticisis Eczacı: Romeo'ya istmeye istemeye zehir satıcısı Koro: İ. ve II. perde prolog kısımlarında "prolog" metinlerini okuyanlar.

Konu özeti

Rome ve Juliet Ressam:Ford Madox Brown

Verona'da balkonlu Juliet evi

Oyun Verona'da baslar. Birbirlerine çok düşman olan Montegue sülalesi ve Capulet sülalesine mensup iki grup genç arasında bir sokakta ciddi bir kavga çıkmıştır. Verona şehir devleti hükümdarı Prens Escalus şehir muhafızları ile gelip kavgacıların arasına girip kavgayı durdurur. Her iki tarafi elebasilarina hitap eder ve onlara buyuk gozdagi verir. Eger gelecekte bu iki grup arasinda bir kavga cikip sehrin assayisi ihlal edilirse kavgacilar tutuklanacak ve sehrin sulh sukununu ihlal agir sucundan dolayi idam edileceklerdir.
Sonra Kont Paris Capulet'lerin baskani Lord Capulet'le konuşmaya gelir ve ona genç kızı ile evlenmek istediğini bildirir. Lord Capulet Kont Paris'e iki yıl daha beklemesini ve ondan sonra bu izdivaç teklifini tekrarlamasını tavsiye eder. (Ama sonra kizi Juliett'e Kont Paris ile evlenmesini emredecektir.) Lord Capulet Kont Paris'i Capulet'lerin planladigi yakinda yapilacak bir baloya davet eder. Juliet'in annesi Capulet'in esi ve Juliet'in sirdasi olan murebbiyessi Juliet'e Kont Paris'in kur yapmalarini cok iyi karsilamasini ogutlerler.
Bu arada Benvolio kuzeni olan Montegu'larin oglu Romeo ile konusmaktadir. Romeo'nun cani cok sikkin gorulmektedir. Benvolio bunun nedeninin Romeo'nun Capulet'lerin yegenlerinden bir olan Rosaline adli bir genc kiza olan karsilik verilmemis delicesine askindan oldugunu ogrenir. Benvolio ve Mercutio Romeo'ya Rosaline'nin yakinda verilecek Capulet balosuna gelecegini ve orada Romeo'nun kiza yaklasip askinin anlatabilecegini soylerler ve boylece Romeo'nun bu ailesine dusman olan Capulet'lerin balosuna gizlice katilmasini saglarlar.
Romeo Capulet'lerin konaginin bahcesinde yapilan baloya boylece Rosaline'le gorusmek icin katilir. Fakat baloda cok hos bir baska genc kizi gorup bu sefer ona sirilsiklam asik olur. Bu genc kiz Lord Capulet'in kizi Juliet'dir.
Bu sırada, Benvolio kuzeni Romeo ile , Montague'ın oğlu,yaşadığı bunalım hakkında bir konuşma sürdürür. Benvolio discovers that it stems from unrequited infatuation for a girl named Rosaline, one of Capulet's nieces. Persuaded by Benvolio and Mercutio, Romeo attends the ball at the Capulet house in hopes of meeting Rosaline. However, Romeo instead meets and falls in love with Juliet. After the ball, in what is now called the "balcony scene", Romeo sneaks into the Capulet orchard and overhears Juliet at her window vowing her love to him in spite of her family's hatred of the Montagues. Romeo makes himself known to her and they agree to be married. With the help of Friar Laurence, who hopes to reconcile the two families through their children's union, they are secretly married the next day.

L’ultimo bacio dato a Giulietta da Romeo by Francesco Hayez. Oil on canvas, 1823.

Juliet's cousin Tybalt, incensed that Romeo had sneaked into the Capulet ball, challenges him to a duel. Romeo, now considering Tybalt his kinsman, refuses to fight. Mercutio is offended by Tybalt's insolence, as well as Romeo's "vile submission,"^[1] and accepts the duel on Romeo's behalf. Mercutio is fatally wounded when Romeo attempts to break up the fight. Grief-stricken and wracked with guilt, Romeo confronts and slays Tybalt.
Montague argues that Romeo has justly executed Tybalt for the murder of Mercutio. The Prince, now having lost a kinsman in the warring families' feud, exiles Romeo from Verona, with threat of execution upon return. Romeo secretly spends the night in Juliet's chamber, where they consummate their marriage. Capulet, misinterpreting Juliet's grief, agrees to marry her to Count Paris and threatens to disown her when she refuses to become Paris's "joyful bride."^[2] When she then pleads for the marriage to be delayed, her mother rejects her.
Juliet visits Friar Laurence for help, and he offers her a drug that will put her into a deathlike coma for "two and forty hours."^[3] The Friar promises to send a messenger to inform Romeo of the plan, so that he can rejoin her when she awakens. On the night before the wedding, she takes the drug and, when discovered apparently dead, she is laid in the family crypt.
The messenger, however, does not reach Romeo and, instead, Romeo learns of Juliet's apparent death from his servant Balthasar. Heartbroken, Romeo buys poison from an apothecary and goes to the Capulet crypt. He encounters Paris who has come to mourn Juliet privately. Believing Romeo to be a vandal, Paris confronts him and, in the ensuing battle, Romeo kills Paris. Still believing Juliet to be dead, he drinks the poison. Juliet then awakens and, finding Romeo dead, stabs herself with his dagger. The feuding families and the Prince meet at the tomb to find all three dead. Friar Laurence recounts the story of the two "star-cross'd lovers". The families are reconciled by their children's deaths and agree to end their violent feud. The play ends with the Prince's elegy for the lovers: "For never was a story of more woe / Than this of Juliet and her Romeo."^[4]

Türkçe'ye çeviriler

• Romeo ve Juliyet. Çev. Mihran M. Boyacıyan. İstanbul: Civelekyan Matbaası, 1302.
• Romeo-Juliet. Çev. Abdullah Cevdet. Şehbal 7-24 (1 Temmuz 1325-1 Ağustos 1326.
• Romeo-Jülyet. Çev. Mehmet Şükrü Erden. İstanbul: Arkadaş Matbaası, 1938.
• Romeo ve Juliet. Çev. Kâmuran Günseli. İstanbul: Çığır Kitabevi, 1938.
• Romeo ve Juliet. Çev. İlhan Siyami Tanar. İstanbul: Suhulet Kitabevi, 1938.
• Romeo-Juliet.Çev. Ertuğrul İlgin. İstanbul: İnkilab Kitabevi, 1939.
• Romeo ve Juliet. Çev. A. B. Şenkal. İstanbul: Sertel Yayınevi, 1939.
• Romeo ve Juliet. Çev. Yusuf Mardin. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1945.
• Romeo Juliet.Çev. Adli Moran. İstanbul: Ak Kitabevi, 1959.
• Romeo ve Juliet. Çev. A. Turan Oflazoğlu. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1968.
• Romeo ve Juliet. Çev. Özdemir Nutku. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1984.

Film uyarlamaları

Romeo ve Juliet oyunu profesyonel ve amatör dünya tiyatro sahnelerinde günümüze kadar gayet çok sayıda sahnelenmiştir. Ayrıca 40 kadar da değişik film bu konuyu işlemiştir. Bunlar arasında şunlar ilgi çekmiştir:

• 1908 - Romeo and Juliet, AND'de Vitagraph Studio'ları tarafındna yapımlanan sessiz film. Direktör:J. Stuart Blackton. Başroller:Paul Panzer (Romeo) ve Florence Lawrence (Juliet).
• 1936 - Romeo and Juliet. Hollywood yapımı. Yapımcci: Irvıng Thalberg. Direktör: George Cukor. Başrollerde:Norma Shearer (Juliet) ve Leslie Howard

(Romeo)

• 1968 - Romeo and Juliet. İtalyan yapımı. Direktör:Franco Zeffirelli. Başrollerde: Olivia Hussey (Juliet) ve Leonard Whiting (Romeo)

Kostümler Oskar kazandı.

• 1996 - Romeo + Juliet. Modern mizansenli ve kostümlü ABD yapımı. Direktör:Baz Luhrmann. Leonardo DiCaprio (Romeo) ve Claire Danes (Juliet)
• 2010 - Letters to Juliet (Juliet'e mektuplar)

Müzik

Dosya:Verona İtaly San Zeno DSC08195.JPG

Verona'da San Zeno Kilisesi. Romeo ve Juliet'in gizlice evlenme kilisesi

Romeo ve Juliet eserinden uyarlanan asgari 24 tane kadar opera bulunduğu bildirilmiştir.^[5] Bunlardan ilki singspiel türünde olan 1776'da Çek besteci "Georg Benda" tarafından Almanca librettoya göre hazırlanmıştır. Romeo ve Juliet'den uyarlanan diğer tanınmış müziksel eserler şöyle özetlenebilir:

• 1839 - Hector Berlioz Romeo and Juliet adlı senfoni bestesi
• 1867 - Charles Gounod Roméo et Juliette operası ilk temsili
• 1869 - Pyotr İlyiç Çaykovski'nin Romeo and Juliet senfonik şiirinin prömiyer konseri
• 1936 - Sergey Sergeviç Prokofyev Romeo and Juliet balesinin ilk temsili

Türkiye'deki Sahnelemeler

• 1999-2000 sezonunda İstanbul Şehir Tiyatroları'nda sahnelenen eserin kadrosunda Tomris İncer, Ayşegül Devrim, Doğan Bavli, Candan Sabuncu, Sevtap Çapan, Erhan Abir ve Burak Davutoğlu gibi isimler yer aldı.^[6]
• Van Devlet Tiyatrosu yapımı eser, 2007-2008 sezonunda oynandı. Yönetmenliğini Kemal Başar, dekor tasarımını Murat Gülmez, kostüm tasarımını Nalan Türkoğlu, ışık tasarımını Seyhun Ayaş, müziklerini Can Atilla ve koreografisini Paras Terezakis üstlendi. Modern bir yorumla sahnelenen eserin başrollerini Caner Kadir Gezener ve Ebru Aytürk oynadı.

• Kemal Başar eseri Van Devlet Tiyatrosu ve Romanya'daki Tony Bulandra Tiyatrosu sahnelemelerinden sonra, İstanbul Şehir Tiyatroları'nda da, bu sefer Romanya'daki sahnelemeden hemen sonra hayatını kaybeden ışık tasarımcısı Seyhun Ayaş'ın anısına ithafen sahneledi. 2009-2010 sezonundaki eserin dekor tasarımını Murat Gülmez, kostüm tasarımını Canan Göknil, müziklerini Can Atilla ve koreografisini Hugo Wolff üstlendi. Yine modern bir yorumla sahnelenen eserin başrollerini Mert Turak, Ece Özdikici, Hikmet Körmükçü, Levent Yılmaz, Müge Akyamaç oynadı.

Sahne sahne oyun

• 

  I. Perde Prolog
• 

  I. Perde 1. Sahne: Capuletler ve Montaguelara arsinda kavga
• 

  I. Perde 2. Sahne
• 

  I. Perde 3. Sahne
• 

  I. Perde 4. Sahne
• 

  I. Perde 5. Sahne
• 

  I. Perde 5. Sahne: Romeo'nun Juliet'le ilk konnusmasi
• 

  II. Perde Prolog
• 

  II. Perde 3. Sahne
• 

  II. Perde 5. Sahne: Juliet intreats her nurse
• 

  II. Perde 6. Sahne
• 

  III. Perde 5. Sahne: Romeo Juliet'ten ayrilmasi
• 

  IV. Perde scene 5. Sahne: Juliet'in aldatmnaca olumu
• 

  IV. Perde 5. Sahne: Bir diger aldatmaca
• 

  V. Perde 3. Sahne: Juliet uyaninca Romeo'nun olu oldugunu gormesi

Notlar

1. ^ Romeo and Juliet, Act 3, Scene 1, Line 73.
2. ^ Romeo and Juliet, Act 3, Scene 5, Line 115.
3. ^ Romeo and Juliet, Act 4, Scene 1, Line 105.
4. ^ Romeo and Juliet, Act 5, Scene 3, Lines 308–309.
5. ^ Meyer (1968): s.36–38.
6. ^ hurriyet.com.tr, haber

Read More

Yanlışlıklar Komedyası

Yanlışlıklar Komedisi (İngilizce özgün adı: The Comedy of Errors) ünlü İngiliz yazarı William Shakespeare tarafından yazılmış bir komedi oyunudur. Bu oyun Shakespearein oyun yazarlığı kariyerinin başlangıçında hazırlandığı oyunlardan birisi olup 1589 ile 1594 arasında yazıldığı sanılmaktadır. Bu Shakespearein oyunları arasında en kısa sürenidir. Bu oyun Shakespeare'in komedileri içinde en çok bir fars karaketerli olanıdır ve içinde soytarılık ve hüviyet karışıklıkları, cinaslar ve söz oyunları çok yer almaktadır. Yanlışlıklar komedisiinde Shakespeare'in klasik tiyatronun üç birlik prensibine (zaman, mekân ve aksiyon birlikleri) uyduğu nadir iki oyundan birisidir (Bu prensiplere uyan diğer oyunu Fırtınadir.)
Yanlışlıklar Komedisi' iki değişik özdeş ikiz kardeşin karşılasma hikâyesini anlatmaktadır. Sicilya'nin Sirakuza sehrinden Antifolus uşağı Dromio ile birlikte Efes'e gelirler. Efes hem Sirakuzalı Antifolus'in ikiz kardeşinin Efesli Antifolus'un hem de uşağı Sirakuzalı Dromio'nun ikiz kardeşi olan ve Efesli Antifalus'un uşağı olan Efesli Dromio'nun yaşadıkları şehirdir. Sirakuzalı ikizler Efesli ikizlerin arkdaşları ve akrabaları ile karşılaştıkları zamanlar ortaya çıkan hüviyet karışıklığı nedeni ile bir sıra çılgınca terslikler meydana gelmekte; yanlış yere dayak yemeler, ensetse yakın baştan çıkartmalar, Efesli Antifolos'un hapse atılması ve (aldatma, hırsızlık, cinnet getirme ve şeytanların hakimiyetine girme şeklinde) suçlamalar ortaya çıkmaktadır.
Yanlışlıklar Komedisi; opera, müzikal oyun, tiyatro ve beyazperde için adapte edilmiştir.

Yazılma kaynağı, zamanı ve sahnede ilk oyun

Bu oyunun olaylar örgüsü antik klasik Latin yazarlarından, özellikle komedi yazarı Plautus'un iki komedisinden, alınmıştır.
Bunlardan Menaechmi isimli komediden aynı adı tasıyan iki ayrı özdeş ikiz kardeşin arasındaki hüviyetlerin karmaşıklığı konusu ve komik olan hayat kadını karakterleri alınmıştır. Menaechmi oyununda ikizler antik Yunanistan'da bulunan Epidamus şehirden gelmektedirler. Shakespeare ise ikizlerin asıllarını Sirakuza ve Efes olarak değiştirmiştir. Özellikle olay mekânının Efes şehrine aktarılması İngiltere'nin 16. yüzyıl seyircisinin kutsal kitapları İncil'i iyi bilmeleri ve İncil'de Tarsus'lu San Paul'un Efeslilere mektuplar kısımindan çok iyi haberdar olmaları gerçeğine dayandırılmaktadadır.
Oyunun dayandığı ikinci komedi adı ise Amfitron olup Shakespeare bu eserden ikiz uşak veya köle karakterlerini almıştır. Ayrıca evin hanımı yabancı ikizi evde ağırlamakta iken asıl kocasını eve girmekten alakoyması bu komedinin ana bir temasıdır.
Ayrıca Shakespeare'in Onikinci gece ve Perikles oyunlarında da kullandığı, bir karı ve kocanın bir seyahat sonu ayrı düşmesi teması da yine bir antik klasik yazar olan antik Sur (İngilizce Tyre)'li Apollonios'dan alınmıştır.
Bu eserin yazılış tarihi tam belirli değildir. Değişik düşünürler ve edebiyat kritikleri eserde bulunan ufak ipuçlarını kullanarak bu oyunun yazılışı için 1589 ile 1594 arasında bir tarih düşürmektedirler. Bu oyunun ilk bilinen baskısı 1623de Shakespeare'in bütün eserleri toplayan Birinci folyo edisyonundadır. Oyunun sahnede temsili hakkinda ilk kayıtlı kaynak 1594de ve sonraki kayıtlı temsili ise 1604dedir.

Karakterler

• Solinus- Efes Dükü
• Egeyon - Sirakuza'lı bir tüccar
• Emiliya - Tüccarın kayıp olmuş karısı, şimdi Efes Manastırı'nın başrahibesi.
• Efesli Antifolus ve Sirakuzalı Antifolus - özdeş ikiz erkek kardeş, Egeyon ve Emiliya'nin oğulları
• Efesli Dromiyo ve Sirakuzalı Dromiyo - özdeş ikiz erkek kardeş, köleler, her biri kendi şehrinden olan Antifalos'a hizmetkar.
• Adriyana - Efesli Antifolus'un karısı
• Luciana - Adriyana'nın kız kardeşi
• Luce - Adriyana'nin mutfak hizmetçisi, Nell diye de isimlendirilmekte (Sirakuzalı Dromiyo'nun tarifi ile “benimle evli olduğunu iddia eden dağ gibi deli bir et yığını")
• Balthazar - Bir tüccar
• Angelo - Bir kuyumcu
• Hayat kadını
• Birinci tüccar - Efesli. Sirakuzalı Antifolus'un arkadaşı
• İkinci tüccar - Efesli. Angelo'nun alacaklısı
• Doktor Pinç - Sihirle uğraşan bir öğretmen
• Gardiyan, Muhtar, Subaylar, ve diğer Görevliler

Konu

Temsil edilme için ilan

Sirakuzalı olmasına rağmen Efes Dükü'nün topraklarına girmiş olması dolayısiyla yargılanan Egeon kendisine verilen bin mark cezayı ödeme imkânı olmadığı için idam edilmesi gerekmektedir ve bunun için Efes'de hapisanededir. Başından geçenleri ve üzüntülü geçen hayatını anlatmaktadır. Genç yaşta evlenmiştir ve bir özdeş ikiz cocuklari olmustur. Ayni bir fakir kadın da diğer özdeş ikiz doğurmuş ve Egeon onun ikizlerini kendi ikizlerine hizmetkar-köle olarak satın almışstır. Hemen sonra aile bir deniz yolculuğuna çıkmış ve bu yolculukta büyük bir fırtanaya kapılmışlardır. Egeon kendini, bir oğlunu ve oğlunun kölesini geminin ana direğine; karısını ve ikizlerin diğerlerini ise geminin diğer direğine bağlatmıştır. Egeon bir gemi tarfından karısı ise diğer bir gemi tarafından kurtarılmış ve birbirlerini bir daha görmemişlerdir. Kendiyle birlikte kurtarılmış olan oğlu Sirakuzalı Antifolus, kölesi olan Sirakuzalı Dromio ile birlikte Sirakuza'dan ayrılmış; kaybolan ikiz kardeşlerini aramaya çıkmışlardır. Fakat oğlu Sirakuzalı Antifolus geri gelmeyince Egeon'da onu aramak için Efes'e gelmiştir.
Efes Dükü, Solinus, üzüntülü durumdan etkilenir ve Egeon'a gereken para cezayı ödeyebilmesi için bir gün daha verir.
Ayni gün Sirukuzalı Antifolus kardeşini aramak icin Efes'e gelir. Sirukuzalı Dromio'ya para verir ve onu Centaur (mitik yarı at yarı insan) adlı bir hana, orada kalmak için depozito yatırmak üzere yollar. Çok az bir zaman sonra ikiz kardeşine aynen benzeyen Efesli Dromio gelir; Sirakuzalı bu erken dönüşüne saşırır; ama Efesli Dromio'nun ondan hiç para almadığını iddia etmesi onu daha da sersemleştiri. Efesli Dromio yemek için evine dönmesini ve karısının onu beklediğini haber vermesi de saşkınlığını artırır. Sirakuzalı Antifolus kölesinin kendiyle alay ettiğini sanarak onu dövmeye koyulur.
Efesli Dromio sahibinin karısı Adriana'nın bulunduğu eve yalnız döner. Ona "kocasının" eve geri donmeyi redediğini ve hatta bir karısı bile olduğunu kabul etmediğini bildirir. Zaten kocasının kendini aldattığından şüpheleri olan Adriana bu haberi şüphelerinin gerçek olduğuna dair kanıt sağladığını kabul eder. Sirakuzalı Antifolus Sirakuzalı Dromio'yla buluşur. Ama bu (Sirakuzalı) Dromio onun bir karısının bulmadığını söyler. Dromio'nun önce bir şey sonra başka şey söylediğine kızan Antifolus Dromio'yu dövmeye başlar.
Tam bu sırada Adriana koşarak gelir ve kocasının kendisini bırakmaması için Antifolus'a yalvarmaya başlar ve Adriana'nın kızkardeşi Luciana'da kardeşine destek sağlar. Sirakuzaların akılları iyice karışmıştır ve bütün olanları büyücülüğe yorarlar. Buna rağmen kendilerine tüm yabancı olan bu iki kadınla birlikte ayrılırlar.
Efesli Antifolus kendi evine döner; kapısını çalar. Fakat içeride kapıda nöbet bekleyen Sirakuzalı Dromio kimsenin içeri girmesini kabul etmez. Efesli Antifolus çok kızıp kendi evinin kapısını kırmaya yeltenir ama arkadasları onu bu işten vazgeçirirler. Bunun yerine bir metresi olan bir hayat kadınıyla birlikte yemek yemeğe gitmeye karar verir.
Ev içinde Sirakuzalı Antifolus Luciana'yı çok çekici bulmuştur ve ona kur yapmaya başlar. Luciana ise kızkardeşinin kocasının kendine kur yapmasından şoke olmuştur ve hemen kardeşine durumu anlatmak için ayrılır. Sirakuzalı Dromio ise epeyce kilolu bir mutfak hizmetçisi olan Nell'in "kendine" ait olduğunu öğrenir. Sirakuzalı Dromio Nell'i "küre gibi yuvarlak olduğunu ve ayni bir coğrafya küresi gibi üstünde birçok ülkeler bulunduğu" için alaya alır. Buna ek olarak çeşitli ülkelerin özelliklerine göre, İngilizce çift anlama gelen, bir sıra açıksaçık alaylar yapmaya başlar. Sirakuzalılar Efes'den ayrılmaya karar verirler.
Sirakuzali Antifolus bir kuyumcu olan Angelo'yu ziyaret eder. Ondan bir altın zincir satın alıp hemen parayı ona getirecegini bildirir. Efaesli Antifolus ise kendini evine almayan karısını bağlayıp dövmek için bir ip almak üzere Efesli Dromiyo'yu çarşıya gönderir. Sonra Efesli Antifolus Angelo ile karşılaşır ve kuyumcu ondan altın zencir için parayi hemen ödemesini ister. Efesli Antifolus böyle bir zincir satın aldığını rededer. Kuyumcu bu nedenle Antifolus'u şikayet edip hapse atılmasını sağlar.
Tam bu sırada Sirakuzalı Dromiyo girer ve patronu ile kendisi için limandan ayrılacak bir gemide yer bulduğunu açıklar. Aklı tam olarak karışan Efesli Antifolus, Sirakuzalı Dromiyo'yu Adriyana'in evine gitmesini ve karısına para gönderip kendini hapisten kurtarmısını ister. Bu istei harfi harfine yerine getiren Sirakuzalı Dromiyo para ile geri döner. Fakat parayi orada bulunan Sirakuzalı Antifolus'a verir.
Efeslinin metresi hayat kadını Sirakuzalı Antifolus'un takmış olduğu altın zinciri görür ve ona bunu hediye edeceğini söylediğini bildilir. Sirakuzalı bunu rededer ve kaçmaya koyulur. Hayat kadını bu sefer Antifolus'un delirip cinnet geçirdiğini sanıp bunu karısına bildirmeye karar verir. Efesli Dromiyo hapiste olan Efesli Antifolus'a gelir ve daha önce istemiş olduğu ipi verir ama bu Efesli Antifolus'u sanki delirtir. Adriyana, Luciana ve hayat kadını Doktor Pinç isimli bir sihirbazla ile birlikte, Efesli Antifolus'un büyü nedeniyle deli olmasını önleyip büyünün etkilerini ortadan kaldırmak için gelirler. Efesli Antifolus'u elindeki iple bağlayıp onu Adriyana'nin evine götürürler. Sirakuzalılar eve geri gelirler ve ellerinde yalın kılıçları vardır. Herkes onların ipleri çözüp kaçtıklarinı; buna çok kızdıkları için öç almak isteyeceklerinden korkup kaçarlar. Adriyana uşakları ile gelir ve bu sefer de Sirakuzalı Antifolus'u yakalayıp "tekrar" bağlamaya hedeflidir. Ama Sirakuzalılar kaçarlar ve yakında bulunan bir manastıra sığınırlar. Bu manastırın başrahibesi onları ne olursa olsun korumaya kararlıdır.
Egeon'u idam edilmeye götürülmekte iken, Egeon ve Efes Dükü girerler. Adriana, Dük'e manastır başrahibesine emir vererek zorla kocasını geri vermesini sağlamısı için yalvarmaya koyulur. Bu sırada Adriana'nin evinden bir başka uşak gelip Efeslilerin iplerini çözdüklerini ve Doktor Pinch'e işkence etmeye başladıklarını haber verir. Efesliler girerler ve Adriana'dan şikayetci ve ondan davacı olduklarini Dük'e bildirler. Egeon kendi oğlu Antifolus'u bulduğundan sevinçlidir ve onun cezayı ödeyip kendini idamdan kurtaracağını sanmaktadır. Fakat Efesliler kendini hiç tanımadıklarını söylerler.
Tam bu sırada Başrahibe iki Sirakuzalı ile birlikte gelir. Herkes şaşıp kalır; durumu sonunda anlarlar ve günün karmaşık olayları da herkese bir anlam vermeye başlar. İki ikiz böylece birbirleri ile tekrar birlikte olmuşlardır. Fakat oyun burada bitmez. Başrahibe kendisinin Egeon'un karısı, Emilia, olduğunu da itiraf eder. Dük Egeonu afeder. Herkes ailenin tekrar birleşmesini kutlamak için manastıra gitmek üzere sahneden ayrılır.

Temalar ve kritik

Bu çok hafif konulu bir fars oyununa benzemekte ve birçok hafif fars oyununun tek amacı eğlendirmek olmakla beraber "Yanlışlıklar Komedisi" oyunu bir edebiyat eseri olarak içeriğinde çeşitli derin temalar da işlemektedir. Oyunun başlamasının bir yaşlı adamın idam edilme bekleyişi ile bir ciddi konu ile olması oyunun ciddi konulara eğilmeye hedeflendiğine bir işaret olmaktadır. İşlenen ciddi temalar arasında "görüntü" ile "gerçek" tezatı, "zaman", "rastlantı" ve "aşk" temaları açıkca görülür. Oyun bir kişinin kimliği konusuna; nasıl görünüş, isim veya kişinin hareketleri ve kararlarının diğerleri tarafından kişiliğin belirlenmesine destek sağladığı sorunlarına eğilmektedir. İkizlerin ayrı ayrı hareketlerinin onların delirdiklerine ait hükümler çıkarılması da "delilik" kavramına kritik bir bakıştır. Egeon'un afedilip ailesine kavuşması ile oyunun sonucunun sadece şakacı olmakla kalmayıp "mutluluk" olduğu da bilinmektedir.
Bu oyunun bir özel karakteri de Aegon'dur. Birinci perdede açıklama yapan 421 sözcükten oluşan açıklama konusması tiyatro oyunları arasında en uzun sırf girişte açıklama yapma konuşmalarından biri olmaktadır. Aegon bundan sonra son sahneye kadar hiç görünmemektedir.

Türkçeye çeviri

• Sehiv komedyası.Çev. Mihran M. Boyacıyan. İstanbul: Civelekyan Matbaası, 1302.
• Sehv-i mudhik. Çev. Hasan Sırrı. Kostantiniyye, 1304.
• Yanlışlıklar komediası.Çev. Avni Givda. Ankara: Maarif Vekâleti, 1943.
• Yanlışlıklar Komedyası.Çev. Bülent Bozkurt. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1993.
• Yanlışlıklar Komedyası. Çev. Avni Givda. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1999.
• Yanlışlıklar Güldürüsü. Çev. Avni Givda. Yay. Haz. Ve Sadeleştiren: Egemen Berköz.İstanbul: Cumhuriyet Yayınları, 2000.

Read More

Kısasa kısas

Kısasa kısas (İngilizce özgün adı:Measure for Measure) ünlü İngiliz yazarı William Shakespeare tarafından yazılmış bir oyundur. Kesin olarak ne zaman yazıldığı belgelenememekle beraber 1603 veya 1604 yıllarında yazıldığına dair ipuçları bulunmaktadır. Önce bir komedi olarak sınıflandırılmıştır fakat çağımızda ne komedi ne de trajedi olarak görüldüğü için problem oyunlar sınıfına konulmaktadır. İlk defa basılması Birinci Folyo içinde 1623dedir. Bu oyunun belgelenen ilk sahneye konulması 1604dedIr. Oyunun ele aldığı önemli temalar merhamet ile gerçek, ve bunların gurur ile alçak gönüllükle ilişkileridir. "Bazıları günahla yükselir ve bazıları faziletle yere düşer."

Yazılma kaynağı, zamanı ve sahnede oyun

Bu oyunun esas kaynagi Italyan Ronesans cagi yazari Cinthio'nun Hekatominti adli eserinden bir hikâyedir. Shakespeare'in bu eseri dogrudan dogruya kullandigini iddia edenler vardir. Fakat daha uygun bir gorus Shakespeare'in kaynaginin 1578de George Wheatsone adli bir tiyatro yazarinin bu Cinthionun eserine dayali olarak yazdigi Promos and Casandra adli oyun oldugudur.
Kisasa kisasin 1603 veya 1604 yillarinda yazildigi ancak ilk yayini Birinci Folyo edisyonunda 1623 yilindadir. Elde bulunan metinin Shakespeare'in yazmis oldugu orijinal metin olmayip bu oyunun Thomas Middleton tarafindan adaptasyonu oldugunu iddia edenler de bulunmaktadir. Bunlara gore adaptasyonun esas metinden en onemli degisikligi oyun mekanin Italya'dan Viyana'ya gecirilmesidir.

Isabella (1888) Ressam:Francis William Topham

Kisasa kisasoyununun belgelenmis olarak sahnede ilk oynanisi 26 Aralik 1604'dedir. Cronwell devriminde kapatilan tiyatrolarin 1660da Kiraliyet'in Restorasyonu ile acilmasi ile bircok Shakespeare oyunu, Kisasa Kisas dahil, adaptasyonlar halinde tiyatro seyircilerine sunulmustur. Bunlardan ilki William Devenant tarafindan Asiklar Aleyhinde Kanun adinda Kisasa Kisas oyunudur; bu oyunu gorup begendigini unlu Ingiliz gundelikcisi Samuel Pepys 18 Subat 1662de gundeligine kaydetmistir. Diger adaptasyonlar 1699da Charles Gideon tarafindan ve 1720de John Rich tarafindan yapilanlardir. Spakespeare'in kendi metni ile ilk sahneye konulma Kralice Viktoriya caginin sonlarina dogru olmustur; cunku Viktoriya caginin Ingiliz seyircisi icin bu eserin ana konusu olan acik acik evlenmeden cocuk yapmak buyuk bir skandal konusu olarak nitelenmekteydi.

Karakterler

]]

Dük - Viyana duku

İsabella- Bir rahibe adayi

Claudiyo - İsabella'nin erkek kardeşi. Evli olmadan Juliet'i gebe bıraktığı için idama mahkûm edilmiştir.

Angelo - Katı ve merhametsiz bir Hakim.

Escalus - Akıllı bir baron. Angelo'ya merhametli olmasini tavsiye eder.

Lucio- "Fantastik," Komik ve gösteriş seven bekar bir üst tabaka mensubu. Claudiyo'nun arkadaşı.

Mariana- Angelo'nun eski nişanlısı. Ağabeyini ve ceyizini bir deniz kazasinda kaybedince Angelo nikahtan vazgeçmiştir.

Mistress Overdone - Vienna'da bir randevu evi sahibi.

Pompey - Mistress Overdone için çalışan bir barmen.

Emniyet amiri- Hapishane idarecisi. Angelo'nun hükümlerinin uygulayıcısı.

Elbow - Budala bir emniyet gorevlisi

Barnardine - İdam mahkumu uzun dönemli hapis.

Juliet - Claudiyo'nun sevgilisi ve onunla evli olmadan gebe.

Hakim - Escalus'un bir arkadaşı.

Konu

Mariana (1888) Ressam:Valentine Cameron Prinsep

Viyana Dükü Vincentino önemli bir diplomatik görev dolayısıyla şehirden ayrılacağını bildirir. Şehrin idaresini çok hoşgörüsüz sert bir hakim olarak bilinen Angelo'nun eline bırakır. Dük'ün idaresi altında zina hakkında kanunlar, çok sert olmakla beraber hoşsgörü prensibine uygulanmıştır. Buna karşılık Angelo cinsel ahlaksızlik suclarına karşı çok sert bir kişi olarak bilinmektedir.
Bir genç asılzade olan Claudiyo sevgilisi Juliet ile nişanlıdır ama nikah töreni gecikmiştir. Bu arada iki sevgili birleşmiş ve Juliet evlilik dışı gebe kalmıştır. Sehrin kanunlarina göre Angelo bunu zina olarak görür ve Claudiyo'yu zina suçuyla yargılar. Claudiyo evlenmek istediğini çok açıkca belirtmesine rağmen Angelo onu idama mahkûm eder.
Cladiyo'nun arkadaşı Lucio bir rahibe adayı olan Claudiyo'nun kızkardeşi İsabella'yi manastırında ziyaret ederek kardeşi hakkında Angelo'ya gidip kardesini af etmesini istemesini söyler. Isabelle Angelo huzuruna çıkıp ondan merhamet dilemek icin bir ozel randevu alir. Oyunun iki sahnesini alan Angelo ve Isabella arasindaki gorusme seyirciye Angelo'nun Isabella'ya karsi sehvet duskunu fikirler beslediğini ortaya cikartir. Sonunda Angelo Isebella'ya bir anlasma yolu oldugunu bildirir; eger Isabelle Angelo ile birlikte yatmaya izin saglarsa Angelo Cladiyo'nun hayatini bagislamaya hazir olacaktir. Isabella bu teklifi hemen reddeder fakat Angelo'nun sehirde olan cok katı ve höşgörüsüzlük ünü dolayısıla yapabilecegi ifşaat ve suç ithamlarina kimsenin inanmıyacağını düşünüp Angelo'yu açıkca suçlamaktan kaçınmaya karar verir. Bunun yerine İsabella kardeşi Claudiyo'u hapisanede ziyaret eder ve kaderine razı olup idamı kabullenmesini öğütler. Claudiyo'nun sert itirazlarını ve tekrar tekrar Angelo'nun tekliflerini halka ifşa etmesini istemesine rağmen İsabella kararini değiştirmez.
Dük gerçekten şehirden ayrılmamış; Angelo'nun şehrini nasıl idare ettiğini kendi gozleri ile görmek bir kesiş kıyafetine bürünerek şehirde kalmıştir. Bir kesiş gibi rahibe adayı İsabella ile arkadaşlık kurmuştur. Angelo'nun kötü idaresini engellemek için iki aldatmaca düzenler:

• Birincisi bir yatak aldatmacasıdır. Angelo daha önce Mariana ile nişanlanmş; fakat o çeyizini ve agabeyini bir deniz kazasında kaybedince Mariana ile nikah kıydırmaktan vazgeçmiştir. Isabella Angelo'ya haber göndererek onun yatağına gireceğini ancak her şeyin tam karanlıkta ve sessizlik içinde olmasını şart koştugunu bildirir. Bu randevuda Mariana İsabella'nin yerini almaya razı olmuştur ve bu randevuda Angelo ile cinsel ilişkide bulunur. Şehrin kanunlarının bir değişik yorumuna göre bu bir çift arasındaki nişanın bitip nikah olduğuna delildir. Ancak Angelo hâla İsabella ile yattığına inanmaktadır.
• Fakat Angelo yine sözünü tutmaz. Hapishaneye mesaj göndererek Claudiyo hakkındaki idam hükmünün infazını ve onun kesik başının kendisine gönderilmesini emreder. Bu ikinci bir aldatmacanın, kesik baş aldatmacası nın, uygulanmasını gerektirir. Dük önce hapisanede idam bekleyen haydut Bernandine'nin başının kesilerek Claudiyo'nun başı yerine gönderilmesine karar verir. Fakat bu mahkûm sarhoş olmasına rağmen katiyen buna razı olamıyacağını açıkca bildirir. Fakat Claudiyo'nun şansı yaver gidip hapisanede bulunan ve Claudiyo'ya cok benzeyen bir korsan Ragozine birdenbire ölür. Ölünün başı kesilip Angelo'ya gönderilir.

Oyunun ana dalı Duku'un kendi elbiselerini giyinip şehre donermiş gibi tekrar görevine başlaması ile devam eder. İsabella ve Mariana açık olarak Duk'e Angelo'yu itham eden bir şikayet mektubu gönderirler. Angelo onların ithamlarını hemen reddeder. Angelo'nun bu şekilde yalancı kötü ithamlara hedef olmasının sorumluluğunun Keşiş Ludowick olduğu ortaya çıkar. Dük, Keşiş Ludowick'e karşı olan davanın Angelo tarafından görülmesine razı olur. Hemen Dük Angelo'nun yanından ayrılarak Ludowick kıyafetine girer. Dava celsesinin sonunda kesiş kendinin Dük olduğunu ifşa eder; Angelo'nun yalancı olduğu ve İsabella ve Mariana'nın doğruyu söoyledikleri ortaya çıkar. Dük, Angelo'nun idam edilmesine ve bütün mirasının daha iyi bir koca bulması için çeyiz olarak Mariana'ya verilmesine karar verir. Fakat Mariana Dük'ten Angelo'ya merhamet etmesini ister ve Dük de Angelo ve Mariana'nın evlenmeleri şartı ile Angelo'yu afeder. Sonra Dük İsebella'ya kendisi ile evlenmesini teklif eder. Oyun Isabella'nin cevabının ne olduğunu bildirmeden biter. Değişik yönetmenler değisik şekillerde oyuna son vermişlerdir. Çok kere oyun sonunda İsabella'nin suskunluğu onun evlenmeyi kabul ettiği şeklinde yorumlanmıştır.
Bu oyun akımı devam ederken Claudiyo'nun arkadasi Lucio'yu ele alan bir diğer olaylar dizisi de geliştirilmiştir. Lucio oyunun ortasında devamlı olarak keşise Dük aleytharı iftaralar atmaktadir ve bunlar Vincetio'nun saşkınlığını komik olarak göstermeye fırsat olmaktadir. Son perde de ise Lucio Duk'e keşis aleyhinde bir sürü iftira atar. Keşiş ve dükün aynı kişi olduğu ortaya çıktığı zaman Lucio muşkül duruma girer. Angelo gibi bir ceza verilmesi gerekmektedir ve istemedigi evlige zorlanir; yeni karisi fahişe Kate Keepdown olur.

Read More

Macbeth,

 




Macbeth, William Shakespeare'in en kısası olmasının yanında en önemli trajedilerinden biridir. Tüm dünyadaki hem profesyonel hem de amatör tiyatrolar tarafından sıkça sahneye konulur.
Oyunun, bir kısmı Raphael Holinshed'in ve İskoç filozof Hector Boece'nin İskoç Kralı Mac Bethad (Macbeth) hakkında yazdıklarına dayanır. Macbeth'in hikâyesi, genellikle güç düşkünlüğü ve arkadaşlara ihanet konularında örnek bir hikâye olarak gösterilir.

Karakterler

• III.Duncan – İskoçya kralı
  • III.Malcolm – Duncan'ın büyük oğlu
  • III. Donald (Donalbain) – Duncan'ın küçük oğlu
• Macbeth – Kral Duncan'ın ordusunda bir general. Cawdor Baronu, Glamis Baronu, İskoçya kralı
  • Lady Macbeth – Macbeth'in karısı
• Banquo – Macbeth'in arkadaşı ve Kral Duncan'ın ordusunda bir general
  • Fleance – Banquo'un oğlu
• Macduff – Fife Baronu
  • Lady Macduff – Macduff'ın karısı
  • Çocuk - Macduff's Oğlu
• Lennox – Bir İskoç lordu
• Ross – Bir İskoç lordu
• Angus – Bir İskoç lordu
• Mentieth – Bir İskoç lordu
• Caithness – Bir İskoç lordu
• Siward – Northumberland Dükü, Ingiliz kuvvetlerinin generali
  • Genç Siward – Siward'in oğlu
• Seyton – Bir hizmetkar ve bakıcı
• Hecate – Cadıların başı/Büyücülük Tanrıçası
• Üç Cadi Kadin
• Üç Katil
• Mesaj kuriyeri
• İngiliz Doktor
• İskoç Doktor

Konu

Macbeth ve Banquo Üç cadı ile karşılaşır.

Oyun, şimşek ve gökgürültüleri arasında, Üç Cadı'nın bir sonraki buluşmalarının Macbeth'le olmasına karar vermeleriyle başlar. Bir sonraki sahnede, yaralı bir asker, İskoç Kralı Duncan'a, Macbeth (Glamis Baronu) ve Banquo'nun ayaklanan Macdonald tarafından yürütülen Norveç ve İrlanda güçlerini bozguna uğrattıklarını bildirir.
Macbeth ve Banquo, bir açıklıkta gezinirlerken, Üç Cadı onları bazı kehanetlerle karşılarlar. Her cadı Macbeth'i ayrı selâmlar: ilki, Glamis Baronu; ikincisi, Cawdor Baronu; sonuncusu da, Bir sonraki kral diye. Cadılar, aynı zamanda Banquo'nun bir kraliyet hanedanına babalık edeceğini bildirirler. İki adam bunlar hakkında düşünürlerken, Cadılar kaybolur. Kral'dan mesaj getiren ve başka bir baron olan Ross, o anda gelir ve Macbeth'in yeni rütbesinin Cawdor Baronluğu olduğunu bildirir. Böylece ilk kehanet yerine gelmiş olur. Diğer kehanetlerin de yerine geleceğine inanan Macbeth'te, kral olma hırsı oluşmaya başlar.
Macbeth, karısına yolladığı bir mektupta, Cadıların kehanetlerinden bahseder. Kral Duncan, Macbeth'in Inverness'deki şatosunda kalmak isteyince, Macbeth'in karısı Lady Macbeth, Duncan'ı öldürüp kocası için tahtı sağlamlaştırmak adına planlar yapar. Macbeth, kralı öldürmek konusundaki endişelerini dile getirse bile, Lady Macbeth onu ikna eder.

Cinayet

O gece, Macbeth Duncan'ı dramatik bir şekilde öldürür. Lady Macbeth, Duncan'ın öldürüldüğü kanlı bıçağı, kralın uyuyan uşaklarının üzerine koyarak, onları katil gibi göstermeye çalışır. Ertesi sabah, bir İskoç asilzade olan Lennox ve Fife Baronu Macduff şatoya gelirler. Kapıcı kapıyı açar ve Macbeth onları kralın odasına götürür. Burda Macduff, Duncan'ın cesedini bulur. Bunun arkasından Macbeth, sahte bir öfkeyle, daha masumluklarını kanıtlayamamış uşakları öldürür. Şüphe uyandırıcı olaydan kendi canlarının da yanabileceğini sezen Duncan'ın çocuklarından Malcolm, İngiltere'ye; kardeşi Donalbain ise İrlanda'ya kaçar. Tahtın gerçek velihatlarının ani kaçışı, babalarının katilleri onlarmış gibi gösterir ve bundan yararlanan Macbeth, ölü kralın hısmı olduğundan, kendini yeni İskoç Kralı olarak ilan eder.
Başarısına rağmen Banquo'nun kralların atası olacağı fikrinden hoşnut olmayan Macbeth, onu kraliyet yemeğine çağırır ve onunla oğlu Fleance'ın gece ata bineceklerini öğrenir. Banquo ve Fleance'ı öldürmek için üç adam tutar. Bu adamlar Banquo'yu öldürmekte başarılı olsalar da Fleance'ı ellerinden kaçırırlar. Yemekte, Banquo'nun hayaleti ortaya çıkar ve Macbeth'in yerine oturur.

Banquo'nun hayaleti

. Bu normal olmayan hallerden rahatsız olan Macbeth, Cadılara tekrar gider. Cadılar, üç ruh çağırırlar ve bu ruhlar Macbeth'e Macduff'a dikkat etmesini, Macbeth'e kadın tarafından doğurulan hiç kimsenin zarar veremeyeceğini ve Büyük Birnam Ormanı'nın Dunsinane Tepesi'ne gelmediği sürece Macbeth'in kaybolmayacağını bildirirler. Bundan sonra, o sıralarda sürgünde olan Macduff'ın yokluğundan yararlanan Macbeth, Macduff'ın şatosundaki herkesi - Macduff'ın karısı ve çocukları da dahil - katleder.

Macbeth ve Lady Macbeth

Lady Macbeth, kocasıyla birlikte işlediği suçların vicdan azabından yıkılır ve oyundaki ünlü bir sahnede, uyurgezer haldeyken, ellerinden hayali kan izlerini çıkarmaya çalışır.
İngiltere'de, Malcolm ve Macduff, İskoçya'ya karşı bir istila planlarlar. Malcolm, Macduff ve İngiliz Siward ile birlikte Dunsinane Şatosu'na karşı bir saldırı başlatır. Birnam Ormanı'nda kamplarlarken, askerlere ağaçları kesip, onları kamuflajda kullanmaları konusunda bir talimat verilir; böylece Cadıların ikinci kehaneti de yerine gelmiş olur. Bu sırada, karısının öldüğünü öğrenen Macbeth (ki ölümünün sebebi açık değildir; ancak bazıları tarafından intihar ettiği düşünülmektedir), ünlü bir nihilist konuşma yapar.
Malcom'ın ordusu şatoya girdikten sonra, İngiliz Siward'ın oğlu, Macbeth tarafından öldürülür. Macbeth, daha sonra Macduff'la yüzleşir. Ancak Macbeth, bir kadın tarafından doğurulmuş herhangi biri tarafından öldürülemeyeceğini bildiği için bundan hiç endişelenmez. Bunu Macbeth'in ağzından duyan Macduff, "annemin rahminden / Vakitsiz koparıldım" (Yani, annesinin doğal doğumundan önce sezaryen ile doğmuş ve böylece aslında doğurulmamıştır.) diyerek, Macbeth'in, geç de olsa, Cadılar tarafından yanlış yöneltildiğinin farkına varmasını sağlar. Yine de dövüşmeye devam eden Macbeth'in, dövüşün sonunda, kafası Macduff tarafından kesilir ve böylece Cadıların son kehaneti de gerçekleşmiş olur.
Oyunun son perdesinde, Malcolm, gerçek hak sahibi olarak İskoç Kralı olarak taçlandırılır ve böylece İskoçya tekrar huzura kavuşur.
Cadıların Banquo hakkındaki kehanetinin ("Sen krallara baba olacaksın") Malcolm ile gerçekleşmesiyle gerçek hayatta bir bağlantı olup olmadığı tartışılsa da, halk, o dönemin kralı olan I. James'in, sözde Banquo'nun neslinden geldiğini varsayıyordu.

Film uyarlamaları

• Macbeth, John Emerson tarafından 1916'da çekilmiş film.

• Macbeth, Orson Welles'in hem çekip hem de Jeanette Nolan, Roddy McDowall ve Dan O'Herlihy ile birlikte oynadığı 1948 filmi.

• Joe Macbeth, 1955'te, oyunun kurgusunun Chicago'da bir çete savaşı olarak değiştirildiği kara film versyonu.

• Throne of Blood, Akira Kurosawa tarafından Feodal bir Japonya'ya göre kurgusunun değiştirildiği ve ünlü Çin-doğumlu Toshiro Mifune'u kadrosunda barındıran, 1957 filmi.

• Macbeth, Roman Polanski tarafından çekilen 1971 filmi.

• Macbeth, Philip Casson tarafından 1978'de yönetilmiş, kadrosunda Ian McKellen ve Judi Dench'i bulunduran tiyatro versiyonu.

• Men of Respect, kurgusunun, güncel İngilizce'yle New York'taki bir mafya güç savaşına göre uyarlandığı, 1991 versyonu.

• Macbeth, Jeremy Freeston ve Brian Blessed'in çektiği Jason Connery'nin Macbeth'i, Helen Baxendale'in de Lady Macbeth'i canlandırdığı 1997 versyonu.

• In the Flesh, Anonio Passolini ve Stuart Canterbury'nin 1998'de çekilen pornografik versyonu.

• Scotland, Pa., 1975'teki bir hamburger standında geçip kara mizahı kullanan, 2001 yılında çekilmiş bir bağımsız film.

• Maqbool, Mumbai yeraltı dünyasında geçen, 2004'te çekilmiş bir Hint versyonu.

• Macbeth, ABD'nin totaliteryen bir hükümet tarafından yönetildiği alternatif bir dünyada geçen, bir 2005 bağımsız filmi.

• 2005 yapımı "ShakespeaRe-Told": BBC televizyonunun hazırladığı 4 adet Shakespeare oyununun günümüzde geçen uyarlamalarından oluşan serinin 2.bölümü. Bu "Macbeth" uyarlamasında Joe Macbeth karısı ile ünlü bir şefin restaurantında çalışmaktadır.Ancak hırs Joe'yu ve karısını yavaş yavaş ele geçirirken restaurant da kana boyanır. Macbeth rolünde James Mcavoy yer almaktadır.

• Macbeth, Geoffrey Wright tarafından 2006'da çekilen uyarlamada, Avustralya'daki acımasız bir çete savaşına göre kurgu değiştirilmiş.

• Macbeth, Can Doğan tarafından 2008'de DVD formatında çekilen 99 dakikalık Türkçe uyarlamada, İstanbul'un çeşitli yerlerinde geçen bir mafya hesaplaşmasına göre kurgulanmıştır...

Türkçeye çeviriler

• Macbeth. Çev. Aytaç Balkaya. Mısır: Matbaa-i ictihad, 1909.
• Makbet. Çev. Mehmet Şükrü. İstanbul, 1931.
• Macbeth. Çev. Orhan Burian. 1946. İstanbul: Cumhuriyet Yayınları, 1999.
• Macbeth. Çev. Sabahattin Eyüboğlu. 1962. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1967.
• Macbeth. Çev. Nazım Engin. İstanbul: Şehir Operası Yayınları, 1964.
• Macbeth. Çev. Bülent Bozkurt. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2000.
• Macbeth. Çev. Can Doğan. İstanbul: Mitos - Boyut, 2007.

Read More

Othello

Othello, (İngilizce özgün adı: The Tragedy of Othello, the Moor of Venice) William Shakespeare'in yazdığı trajedilerden biri ve aynı zamanda oyunun baş erkek kahramanıdır. Shakespeare'in bu oyunu Cinthio tarafından yazılan "Moor of Venice" adlı kısa hikâyesine dayanarak, yaklaşık 1603 yılında yazdığı sanılıyor.
Oyun dört ana karakter etrafında döner:Othello, karısı Desdemona, muhafız komutanı Cassio ve güvendiği akıl hocası İago. Othello Kıbrıs'taki Venedik koloni ordusunun Osmanlılarla savaştığı dönemde başarılı ve saygı duyulan Mağrip kökenli bir komutandır. Halk ve ileri gelenler tarafından çok sevilen bu Berberi komutan Desdemona'ya aşık olur. Şehrin ileri gelenlerinden birinin kızı olan Desdemona da Othello'yu sevmektedir. Önceleri saygı duyulan Othello'nun arkasından bu Magribi beyaz evliliği sonucu birçok dedikodu çıkar. Herşeye rağmen evlenen Othello ve Desdemona'nın mutlulukları halkın dedikoduları ve Iago'nun kötülükleriyle bir trajediye döner.
Çok çeşitli konulara (ırkçılık, aşk, kıskançlık ve ihanet) sahip olması sayesinde günümüze kadar sevilen ve okunan bir eser olarak kalmış ve gerek profesyonel gerekse amatör oyuncular tarafından sahnelenmiştir. Aynı zamanda birçok film, opera ve düz yazı uyarlaması yapılmıştır.
Othello, 1930'lu ve 1940'lı yıllarda Türkiye'de taşra şehir ve kasabalarında gezgin çadır ve halk tiyatrolarında yaygın olarak Arabın İntikamı adıyla temsil edilmiştir.

Read More

Kral Lear

 



Kral Lear (İngilizce özgün adı : (Quatro) - True Chronicle History of the Life and Death of King Lear anf His Three Daughters ; (First Folio) - The Tragedy of King Lear), İngiliz oyun yazarı William Shakespeare tarafından yazılmış bir oyundur. Yaklaşık olarak 1605 yılında yazıldığı tahmin edilen oyun, Shakespeare'in önemli trajedilerinden biridir.

,ilk temsil ve ilk basılım

Cordelia'dan elveda

Cordelia Kral Lear sarayinda Ressam:John Gilbert

Shakespeare'in diğer birçok oyununda olduğu gibi Lear'ın hikâyesi de daha önceden anlatılan öykülerden alınmadır. Yazarın özellikle Monmouth'lu Geoffrey'nin 12.yy'da yazdığı Historia Regum Britanniae adlı kitabına eklediği Kral Leir adlı halk masalından yararlandığı belirlenmiştir.
Ayrıca genellikle bahsi geçmeyen bir de Kral Lear balad'ı vardır. Bu baladın günümüze kalan en eski kopyası 1620 yılındandır. Shakespeare'in oyunun mu yoksa baladın mı daha önce yazıldığı tartışmalıdır. Baladın hikâyesi oyununkinden farklılıklar gösterir. Örneğin baladda, Cordelia bir süre Britanya'da sahipsiz dolaşmış ününü duyan Fransa kralıyla daha sonra evlenmiştir. Oyunun sonunda da Lear, Fransa kralını yardımıyla savaşarak krallığını geri aldıktan sonra, savaşta Cordelia'nı ölüm haberini alınca üzüntüden ölmüştür.
İlk olarak 1608 yılında "Kral Lear'ın Gerçek Tarihi" başlığıyla basılmıştır. Oyunun ilk gösterimi 1607 yılında saraya bagli olan Whitehall Tiyatrosunda yapılmıştır.
Oyunun basılmış folio ve quarto olarak iki farklı versiyonu bulunmaktadır. Yazarın diğer oyunlarının aksine iki versiyon da özgün olarak kabul edilmekte ve halen tartışılmalarına rağmen eşit değerde görülmektedirler.

Kral Lear

Karakterler

• Kral Lear: Britanya kralı
• Gonoril: Kralın büyük kızı
• Regan: Kralın ortanca kızı
• Cordelia: Kralın küçük kızı
• Albany Dükü: Gonoril'in kocası
• Cornwall Dükü: Regan'ın kocası
• Burgundi Dükü: Cordelia'nın taliplerinden biri
• Fransa Kralı: Cordelia'nın taliplerinden diğeri, sonradan kocası
• Kent Kontu: Sonradan Caius olarak kılık değiştirir
• Gloucester Kontu
• Edgar: Gloucester Kontu'nun büyük oğlu, sonradan Tom o'Bedlam olarak kılık değiştirir
• Edmund: Gloucester Kontu'nun gayrimeşru oğlu
• Yaşlı Adam: Gloucester'ın adamlarından biri
• Curan: Gloucester'ın uşağı
• Lear'ın Soytarısı
• Oswald: Gonoril'in kahyası
• Cornwall'ın Üç hizmetlisi
• Doktor: Cordelia ile ilgilenir
• Üç Kaptan
• Bir Şövalye
• Bir Haberci
• Bir Ulak
• Askerler, hizmetliler, soylular ve diğer figüranlar

Konusu

Kral Lear ve Cordelia Ressam:Ford Maddox Ford

Goneril ve Regan Ressam:Edwin Austin Abbey

Oyunda Lear'ın trajedisine paralel olarak Gloucester'ın hikâyesi bulunmaktadır. İki hikâyenin de teması evlatlarından kötü olanların etkisiyle, iyi evlatlarını haksız yere cezalandıran babaların kendilerini düşürdükleri zor durum ve trajik sonları anlatılır.
Birinci hikâye oyunun baş kişisi Lear'ın yaşlandığı gerekçesiyle topraklarını üç kızı arasında paylaştırmaya karar vermesiyle başlar. Bu paylaşımın eşit ve adil olması için kızlarını sınava tabii tutmaya karar veren kral, onlardan kendisini ne kadar sevdiklerini söylemelerini ister. Büyük ve ortanca kızları süslü laflarla sevgilerini ifade edip kendilerini kanıtlar, fakat gerçek sevginin süslü laflarla anlatılamayacağına inanan Cordelia cevap vermez. Buna sinirlenen Lear, onu evlatlıktan reddeder ve topraklarını diğer kızları arasında böler. Cordelia'yı savunmaya kalkan Kent Kontu'nu da sürgüne gönderir. Babalarından toprakları alan Regan ve Gonoril mutlak hakimiyeti elde etmek için Lear'ın askeri ve idari gücünü kısıtlarlar. İki kızı tarafından kapı dışarı edilen Lear aklını kaçırır.
İkinci hikâyede ise Gloucester'ın gayrimeşru oğlu Edmund sahte mektuplar ve yalanlarla babasını Edgar'ın onu devirmek istediğine ikna eder. Edgar'ı da yalanlarıyla kandırarak uzaklaştıran Edmund idareyi eline alır. Gloucester, kızlarının Lear'a davranışlarına ve onu sokağa atmalarına dayanamayarak krala yardım eder. Edmund, Gloucester ile Regan ve Gonoril arasındaki gerginliği kendi çıkarları için kullanarak babasını hain ilan ettirir. Lear'ın kızları, Gloucester'ın gözlerini oydurarak onu sokağa atarlar. Cornwall Gloucester'ın hizmetlisi tarafından öldürülür.
Bu arada Fransa kralı Cordelia ile birlikte Britanya'ya ordu gönderir. Amaçları Lear'ın öcünü almaktır. Kent Kontu Lear'ı, Edgar Gloucester'a güvenli bir yere aldırırlar. Lear ile Cordelia barışır, fakat savaşı kaybedince esir alınırlar. Gloucester, Edgar ona başından geçenleri anlatınca Gloucester heyecana ve mutluluğa dayanamayarak kalpten ölür. Daha sonra her şeyi itiraf eden Edmund intihar ederek ölür fakat çok daha önce Cordelia'yı astırmak ve babası Lear 'ı öldürtmek için emir vermiştir. Gonoril ile Regan ise Edmund'ı paylaşamayarak birbirlerini öldürürler. Krallık Albany, Kent ve Edgar'a kalır.
Shakespeare'in trajedilerinde ölüm önemli bir çözümdür. Kötü karakterler ile trajedinin baş kahramanları genellikle oyunun sonunda ölürler ve her şey geride bırakılan trajik sonlarla bir çeşit "normal" duruma döner

Read More

William Shakespeare

 



William Shakespeare, (26 Nisan 1564 (vaftiz) – 23 Nisan 1616), İngilizce'nin en büyük yazarı ve dünyanın seçkin drama yazarı kabul edilen İngiliz şair, oyun yazarı ve oyuncu.Sıklıkla İngiltere'nin ulusal şairi ve "Avon'un Ozanı" olarak anılır. Günümüze ulaşan eserleri, bazı ortaklaşa yazılanlarla birlikte 38 oyun, 154 sone, iki uzun öykü şiir ve birkaç diğer kaynağı belirsiz şiirlerden oluşur. Oyunları bütün büyük dillere çevrildi ve diğer bütün oyun yazarlarından daha çok sergilendi.
Shakespeare Stratford-upon-Avon'da doğdu ve yetişti. 18 yaşında, Anne Hathaway ile evlendi ve üç çocuğu oldu: Susanna, ve ikizler Hamnet ile Judith. 1585 ile 1592 arası, Londra'da bir aktör, yazar ve Lord Chamberlain's Men (daha sonra King's Men olarak da bilinir) adında bir tiyato şirketinin sahibi olarak başarılı bir kariyere başladı. Ölmeden 3 yıl önce 1613'te, 49 yaşındayken Stratford'da emekli olarak görülür. Shakespeare'in kişisel yaşamına dair bazı kayıtlar günümüze ulaşmıştır. Fiziksel görünüşü, cinsel yönelimi, dini inançları, ve başkaları tarafından yazılıp ona atfedilen eserler olup olmadığı hakkında önemli tahminler yürütülmüştür.
Shakespeare bilinen eserlerinin çoğunu 1589 ile 1613 yıllarında üretti. İlk oyunları çoğunlukla komedi ve tarihîydi, bu türlerle 16. yüzyıl sonunda kültür ve sanatın zirvesine yükseldi. Daha sonra 1608'e kadar trajedilere yöneldi, İngilizce'nin en iyi ürünlerinden bazıları kabul edilen Hamlet, Kral Lear, Othello, ve Macbeth'i bu dönemde yazdı. Son aşamasında, dram olarak da bilinen trajikomedilerini yazdı, ve diğer oyun yazarlarıyla işbirliği yaptı.
Oyunlarının birçoğu hayatı boyunca değişik kalitede ve doğrulukta basınlarda yayınlandı. 1623'te, Shakespeare'in iki arkadaşı ve aktör dostu John Heminges ve Henry Condell, şimdi Shakespeare'in olduğu bilinen iki eser dışındaki tüm dramatik eserlerini içeren bir derleme baskıyı, Birinci Folyo'yu yayınladı. Önsözü Ben Jonson'ın bir şiiriydi, şiirde ileri görüşle Shakespeare için "bir döneme değil, tüm zamanlara ait" şeklinde bahsedilmiştir.
Shakespeare yaşadığı zamanda saygın bir şair ve oyun yazarıydı, ama ünü 19. yüzyıla kadar günümüzdeki yüksekliğine erişmedi. Özellikle romantikler, Shakespeare'in dehasını çok beğenmiş ve Victoria döneminde yaşayanlar Shakespeare'e George Bernard Shaw'ın "bardolatry" (Shakespeare hayranlığı) olarak tabir ettiği bir hürmetle tapmışlardır. 20. yüzyılda, eserleri bilim ve tiyatrodaki yeni akımlar tarafından defalarca benimsendi ve yeniden keşfedildi. Oyunları bugün popülerliğini büyük ölçüde sürdürmektedir ve sürekli olarak incelenmekte, sergilenmekte ve tüm dünyada farklı kültürel ve politik bağlamlarda yeniden yorumlanmaktadır

Yaşamı

Erken yaşamı

William Shakespeare, aslen Snitterfield'lı olan belediye meclisi üyesi ve başarılı bir deri eşya tüccarı John Shakespeare ve varlıklı toprak sahibi bir çiftçinin kızı Mary Arden'ın oğluydu. Stratford-upon-Avon'da doğdu ve burada 26 Nisan 1564'te vaftiz edildi. Gerçek doğum günü bilinmemektedir, ancak geleneksel olarak 23 Nisan'da, Đurđevdan'da doğduğu söylenir. 18. yüzyıl bilgininin hatasına dayandırılan bu tarih, Shakespeare 23 Nisan 1616'da öldüğünden beri, biyografi yazarlarına cazip gelmiştir.Sekiz çocuğun üçüncüsüydü ve hayatta kalan en büyük çocuktu.
Geriye kalan bir kanıt olmamasına rağmen, çoğu biyografi yazarı Shakespeare'in büyük ihtimalle Stratford'da, evine yaklaşık 400 metre uzaklıkta olan ve 1553'te açılan ücretsiz okulKing's New School'da okuduğu konusunda anlaşmaktadır.İngiltere'deki ilkokullar Elizabeth Çağı süresince kalitede çeşitlilik göstermiştir, ama ilkokul müfredatı tüm İngiltere'de kraliyet kararnamesiyle standartlaştırılmıştır, ve okul klasik Latin yazarları üzerine dayalı olarak Latince yoğun bir eğitim sağlamaktaydı.

18 yaşında, Shakespeare 26 yaşındaki Anne Hathaway ile evlendi. Worcester Anglikan Psikoposluğu kardinaller mahkemesi 27 Kasım 1582'de bir evlilik cüzdanı yayınladı. Bir gün sonra Hathaway'in iki komşusu, hiçbir hukuki iddianın evliliği engellemediğini garantileyen senetler yolladı.Worcester şansölyesinin evlenme ilânına olağan üç kere okunması yerine bir kere okunmasına izin vermesindenve evlilikten altı ay sonra Anne'in 26 Mayıs 1583'te vaftiz edilen kızını, Susanna'yı doğurmasından ötürü, törenin biraz aceleyle düzenlenmiş olma olasılığı vardır.Bunu yaklaşık iki ay sonra ikizler, erkek Hamnet ve kız Judith izledi ve 2 Şubat 1585'te vaftiz edildiler. Hamnet bilinmeyen nedenlerden dolayı 11 yaşında öldü ve 11 Ağustos 1596'da gömüldü.
İkizlerin doğumundan sonra, 1592'de Londra tiyatro sahnesinin bir parçası olarak anılana kadar, Shakespeare tarihe geçen birkaç iz bıraktı, ve bilginler 1585 ile 1592 arasındaki yıllara Shakespeare'in "kayıp yılları" olarak değindiler.Bu dönemi açıklama girişiminde bulunan biyografi yazarları doğruluğu şüpheli birçok hikâye anlattı. Shakespeare hakkında biyografi yazan ilk kişi Nicholas Rowe, Thomas Lucy'nin mülkünde kaçak geyik avcılığı davasından kaçmak için Shakespeare'in Londra'ya gitmek üzere kasabayı terk ettiği bir Stratford efsanesi ortaya attı. Shakespeare'in ayrıca hakkında küfürlü bir balad yazarak Lucy'den intikam aldığı düşünülür.Bir başka 18. yüzyıl hikâyesi Londra'daki tiyatro müşterilerinin atlarına bakıcılık yaparken tiyatro kariyerine başlayan Shakespeare üzerinedir. John Aubrey ise Shakespeare'in öğretmenlik yaptığını iddia etmiştir. Bazı 20. yüzyıl bilginleri, vasiyetinde kesin olarak "William Shakeshafte" şeklinde bahseden Katolik toprak sahibi Lancashire'lı Alexander Hoghton'ın, Shakespeare'i öğretmen olarak görevlendirdiğini öne sürdü.Küçük bir bulgu, ölümünden sonra bir araya getirilen söylentiler dışındaki çoğu hikâyeyi doğrulamaktadır, ve Shakeshafte, Lancashire bölgesinde yaygın bir isimdi.

Londra ve tiyatro kariyeri

"Tüm dünya bir sahne,
ve tüm erkek ve kadınlar yalnızca birer oyuncu:
çıkışları ve girişleri var hepsinin;
ve herkes kendi rolünde birçok bölüm oynar..."

—Size Nasıl Geliyorsa, Oyun II, Sahne 7, 139–42

Shakespeare'in ne zaman yazmaya başladığı tam olarak bilinmemektedir, ama performansların çağdaş ima ve kayıtları birçok oyununun 1592'de Londra sahnesinde olduğunu göstermektedir. O zamanlar, oyun yazarı Robert Greene'nin kendisine Groats-Worth of Wit eserinde saldırmasıyla Londra'da oldukça tanınmıştı:

...sonradan görme bir Karga var, bizim tüylerimizle güzelleşmiş, bir oyuncunun derisine bürünmüş kaplanın kalbi ile, kendisinin bile uyaksız bir şiirde söz sanatını en iyi şekilde yapabildiğini zannediyor: ve salt bir Johannes factotum olarak, bir ülkedeki tek Shake-scene olmanın kibirindedir.

Bilginler bu sözcüklerin tam olarak ne ifade ettiği konusunda anlaşamamaktadır, ama çoğunluğunun katıldığı düşünce, onu Christopher Marlowe, Thomas Nashe ve Greene'nin kendisi gibi üniversite mezunu yazarlara benzemeye çalışırken kendi seviyesini geçmesiyle suçladığıdır."Shake-scene" kelime oyunu ile birlikte, eğik olarak yazılmış, Shakespeare'in VI. Henry, Bölüm 3 eserinden "Ah, bir kadının derisine bürünmüş kaplanın kalbi" cümlesinin taklidinin yapıldığı ifade, Shakespeare'i Greene'nin hedefi olarak belirlemiştir. Buradaki Johannes Factotum—"her işi biraz bilen"— daha yaygın olan "evrensel deha"dan ziyade, başkalarının çalışmalarıyla ikinci sınıf bir tamirciyi kasteder.
Greene'nin saldırısı, günümüze ulaşanlar arasında Shakespeare’in tiyatrodaki kariyerinden bahseden ilk kayıttır. Biyografi yazarları, kariyerinin 1580'lerin ortalarından Greene'nin sözlerinden hemen öncesine kadar olan süreçte başlamış olabileceğini ileri sürmektedir.1594'ten sonra Shakespeare'in oyunları sadece, Shakespeare'in de dahil olduğu bir grup oyuncuya ait, kısa süre sonra Londra'nın ileri gelen tiyatro şirketi olacak olan Lord Chamberlain's Men tarafından sergilendi.Kraliçe Elizabeth'in 1603'teki ölümünden sonra şirket, yeni kral I. James tarafından royal bir patent ile ödüllendirildi, ve ismi King's Men şeklinde değiştirildi.
1599'da, şirket üyelerinin ortakları Thames Nehri'nin güney kıyısında Globe adını verdikleri, kendi tiyatrolarını inşa ettiler. 1608'de, ortaklar ayrıca Blackfriars kapalı tiyatrosunu devraldı. Shakespeare'in gayrimenkul alım ve yatırımlarına dair kayıtlar, şirketin onu varlıklı bir adam yaptığını göstermektedir.1597'de, Stratford'da New Place adındaki ikinci büyük evini satın aldı, ve 1605'te, Stratford'da kilise ondalık vergilerinde pay sahibi oldu.
Shakespeare'in oyunlarının bazıları 1954'ten itibaren çeyrek boy baskılarda yayımlandı. 1598 ile, ismi bir satış noktası oldu ve baş sayfalarda görünmeye başladı. Shakespeare, bir oyun yazarı olarak başarısından sonra kendinin ve başkalarının oyunlarında oynamaya devam etti. Ben Jonson'ın 1616 baskısı Works onun Every Man in His Humour (1598) ve Sejanus His Fall (1603) oyunlarının oyuncu listelerinde olduğunu belirtir.İsminin, Jonson’ın 1605'teki Volpone oyununun listesinde yokluğu, bazı bilginler tarafından oyunculuk kariyerinin sona yaklaştığının bir işareti olarak görüldü. Yine de, 1623'teki Birinci Folyo, Shakespeare'i "tüm bu Oyunlardaki Başlıca Aktörler"den, Volpone'dan sonra ilk sahneye çıkanlardan biri olarak listeler, ancak hangi rollerde oynadığı kesin olarak bilinememektedir.1610'da, John Davies, "iyi Will"in "kral gibi" rollerde oynadığını yazdı. 1709'da Rowe, Shakespeare'in, Hamlet'in babasının hayaletini oynadığı bir geleneğin nesilden nesile geçmesini sağladı.
Shakespeare kariyeri boyunca zamanını Londra ve Stratford arasında paylaştırdı. Stratford'da aile evi olarak New Place'i almadan bir yıl önce, 1596'da, Shakespeare Thames Nehri'nin kuzeyinde, Bishopsgate yolundaki St. Helen's kilisesinde yaşıyordu. Şirketinin Globe Theatre'i inşa ettiği yıl olan 1599'da nehrin karşısındaki Southwark'a taşındı.1604'te, tekrar nehrin kuzeyine, St Paul Katedrali'nin kuzeyinde güzel evli bir bölgeye taşındı. Burada, Christopher Mountjoy adında, kadın saç aksesuarları tasarlayan Fransız bir Huguenot'tan odalar kiraladı.

Sonraki yılları ve ölümü

Rowe, Shakespeare'in ölümünden önceki birkaç yıl emekli olarak Stratford'da yaşadığını; ama sadece o zamanda yaygın olmayan işleri bıraktığını, ve Shakespeare'in Londra'yı ziyaret etmeye devam ettiğini nesilden nesile aktaran ilk biyografi yazarıydı. 1612'de Shakespeare, Mountjoy'un kızı Mary'nin evlilik anlaşması hakkında bir dava olan Bellott v. Mountjoy'unbir tanığı olarak anılıyordu. Mart 1613'te eski Blackfriars manastırında bir geçit ev satın aldı; ve Kasım 1614'ten itibaren birkaç hafta üvey oğlu John Hall ile Londra'da kaldı.

1606–1607'den sonra, Shakespeare daha az oyun yazdı, ve 1613'ten sonra hiçbiri ona atfedilmedi.Son üç oyununu, ondan sonra King’s Men'in oyun yazarı olan John Fletcher ile ortak yazdığı tahmin edilmektedir.
Shakespeare 23 Nisan 1616'da öldü ve karısı ile iki kızı tarafından yaşatıldı. Susanna 1607'de bir hekim olan John Hall ile evlendi, ve Judith Shakespeare’in ölümünden iki ay önce bir şarap tüccarı olan Thomas Quiney ile evlendi.
Vasiyetinde, Shakespeare büyük kızı Susanna'ya bir servet yığını bıraktı. Quineylerin üç çocuğu vardı, bunların hepsi evlenmeden öldü.Hall ailesinin ise Elizabeth adında bir çocuğu vardı, Elizabeth iki kere evlendi ancak hiç çocuğu olmadan, Shakespeare'in doğrudan gelen soyunu bitirerek 1670'te öldü.Shakespeare'in vasiyeti karısı Anne'den neredeyse hiç bahsetmez, büyük olasılıkla Anne'in hakkı otomatik olarak mirasının üçte biriydi. Yine de, ona birçok spekülasyona yol açan "en iyi ikinci yatağım" kalıtını bırakmasıyla dikkati çekti. Bazı bilginler kalıtı Anne'e bir hakaret olarak görürken, diğerleri ikinci en iyi yatağın evlilik yatağı olduğuna ve bu yüzden anlamının büyük olduğuna inanır.
Shakespeare ölümünden iki gün sonra Holy Trinity Kilisesinin chanceline gömülmüştür.Taş levha ile oyulan kitabesi, kilisenin 2008'deki restorasyonu süresince özenle kaçınılan kemiklerinin yer değiştirmesi durumuna karşı mezarını örten bir lanet içerir:

1623'ten önceki bir zamanda, anısına Shakespeare'in yazma eyleminde yarı-büstü olan bir anıt mezar dikildi. Plakası onu Nestor, Sokrates, ve Virgil ile karşılaştırır.1623'te, Birinci Folyo'nun yayımıyla birlikte, Droeshout Portresi de basıldı.
Shakespeare tüm dünyada Southwark Katedrali'ndeki anıt mezarlar ve Westminster Abbey'deki Poets' Corner dahil pek çok heykel ve anıtla anılmıştır

Oyunlar

Dönemin çoğu oyun yazarı tipik olarak bir noktada diğerleriyle işbirliği yapmıştır, ve eleştirmenler, genellikle kariyerinin başında ve sonunda, Shakespeare'in de aynısını yaptığında anlaşırlar. İki Soylu Akraba ve kayıp Cardenio'nun onaylanmış çağdaş belgeleri varken, Titus Andronicus ve ilk tarihî oyunları gibi bazı atıfları tartışmalı kalmıştır. Yazılı kanıtlar da, oyunlarının birçoğunun orijinal düzeltmelerinden sonra diğer yazarlar tarafından yeniden düzenlendiği görüşünü desteklemektedir.
Shakespeare'in kayıtlı ilk eserleri, tarihsel drama rağbeti süresince 1590'ların başında yazdığı III. Richard ve üç bölümlük VI. Henry'dir. Shakespeare'in oyunlarının tarihini belirlemek zordur, yine de metinlerinin çalışmaları Titus Andronicus, Yanlışlıklar Komedisi, Hırçın Kız ve Veronalı İki Centilmen'in Shakespeare'in ilk dönemine ait olabileceğini göstermektedir.Raphael Holinshed'ın 1587 İngiltere, İskoçya ve İrlanda Tarihleri basımında oldukça yer tutan ilk tarihî oyunları zayıf ya da yozlaşmış bir kuralın yıkıcı sonuçlarını dramatize eder ve Tudor Hanedanı'nın kökenleri için bir aklama olarak yorumlanmıştır. İlk oyunları, Thomas Kyd ve Christopher Marlowe başta olmak üzere diğer Elizabeth dönemi oyun yazarlarından, orta çağ dramasının geleneklerinden, ve Seneca'dan etkilenmiştir. Yanlışlıklar Komedisi ayrıca klasik modellere de dayanır, ama Hırçın Kız için hiçbir kaynak bulunamamıştır, yine de aynı isimli başka bir oyunla bağlantılıdır ve bir halk hikâyesinden türetilmiş olabilir. Tecavüzü kabul ettiği görülen iki arkadaşın olduğu Veronalı İki Centilmen gibi,bir kadının bağımsız ruhunun bir erkek tarafından evcilleştirildiği Hırçın'ın öyküsü, bazen modern eleştirmen ve yönetmenleri rahatsız eder.

William Blake'in Oberon, Titania ve Puck Perilerle Dans Ederken. adlı eseri, 1786 civarı, Tate Britain.

Shakespeare'in sıkı bir olaylar dizisi ve belirgin komik sekanslar içeren ilk klasik ve İtalyan tarzı komedileri, 1950'lerin ortasında yerini en büyük komedilerinin romantik havasına bıraktı. Bir Yaz Gecesi Rüyası romantizmin, peri büyülerinin, ve komik kaba sahnelerin nükteli bir karışımıdır.^[79] Shakespeare'in bir sonraki komedisi, aynı derecede romantik olan Venedik Taciri, kindar bir Yahudi tefeci olan Shylock'un, Elizabeth dönemi zihniyetini yansıtan ama modern izleyiciye uygunsuz görünebilecek betimlemesini içerir. Kuru Gürültü'nün nüktesi ve kelime oyunu,Size Nasıl Geliyorsa'nın etkileyici kırsal dekoru, ve Onikinci Gece'nin enerjik cümbüşü, Shakespeare'in büyük komedi serisini tamamlar.Neredeyse tamamı manzum şekilde yazılan lirik tarzdaki II. Richard'dan sonra, 1590 sonlarındaki tarihi oyunlarında (IV. Henry, Bölüm 1 ve Bölüm 2, V. Henry) Shakespeare nesir komedi ortaya koydu. Komik ve ciddi, nesir ve şiir sahneler arasında ustalıkla geçiş yaparken ve olgun çalışmalarının öykü çeşitliliğine ulaşırken, karakterleri daha karışık ve hassas bir hale geldi.Bu dönem iki trajediyle başlar ve sonlanır: cinsellikle yüklü gençlik, aşk ve ölümün ünlü romantik trajedisi Romeo ve Juliet; ve dramın yeni bir türünü tanıtan—Plutarkhos'un eseri Paralel Yaşamlar'ın 1579 Thomas North çevirisine dayalı—Julius Caesar.

Hamlet, Horatio, Marcellus, ve Hamlet'in Babasının Hayaleti. Henry Fuseli, 1780–5. Kunsthaus Zürich.

17. yüzyılın başlarında, Shakespeare "problem oyunlar" olarak anılan Kısasa Kısas, Troilus ve Cressida, Sonu İyi Biterse ve en iyi bilinen trajedilerinden birkaçını yazdı.Pek çok eleştirmen Shakespeare'in en iyi trajedilerinin sanatının doruk noktasını temsil ettiğine inanır. Shakespeare'in en ünlü trajedilerinden biri olan Hamlet'in hayalî kahramanı, özellikle "Olmak ya da olmamak; bütün mesele bu" şeklinde başlayan ünlü tiradı ile, büyük olasılıkla diğer bütün Shakespeare karakterlerinden daha fazla tartışıldı.Ölümcül kusuru tereddüt olan içe dönük Hamlet'in aksine, sonraki trajediler olan Othello ve Kral Lear'ın kahramanlarının sonunu getiren hızlı karar hatalarıdır. Shakespeare trajedilerinin olaylar dizisi sıklıkla, düzeni altüst eden ve kahramanla sevdiklerini yıkan bu tür ölümcül hata veya kusurlar üzerinde döner. Othello'da, kötü adam Iago Othello'nun cinsel kıskançlığını, onu seven karısını öldürdüğü noktaya sürükler.Kral Lear'da, yaşlı kral güçlerinden vazgeçerek trajik hatayı yapar, böylelikle Gloucester Kontuna yapılan işkenceye ve kör edilmesine, Lear'ın en küçük kızı Cordelia'nın ise cinayetine yol açan olayları başlatır. Eleştirmen Frank Kermode'a göre, "oyun ne iyi karakterlerine ne de izleyicilerine zulmünden hiçbir rahatlama sunmaz".Shakespeare trajedilerinin en kısası ve yoğunu olan Macbeth'te, adil kralı öldürmek ve tahtı ele geçirmek için, kontrol edilemez bir hırs Macbeth'i ve karısı Lady Machbeth'i, ancak kendi suçluluk duyguları onları da yok edinceye kadar kışkırtır. Bu oyunda, Shakespeare trajik yapıya doğaüstü bir öge ekler. Son önemli oyunları olan Antonius ve Kleopatra ve Coriolanus, Shakespeare'in en güzel şiirlerinden bazılarını içerir, şair ve eleştirmen T. S. Eliot tarafından Shakespeare'in en başarılı trajedileri sayılmaktadır.
Son döneminde, Shakespeare drama ya da trajikomediye yöneldi ve işbirliğiyle yazdığı Perikles, Sur Prensi'nin yanı sıra üç önemli oyunu daha tamamladı: Cymbeline, Kış Masalı ve Fırtına. Trajediler kadar kasvetli olmayan bu dört oyun, 1590lardaki komedilerden daha ciddi bir tonda yazılmıştır, ama uzlaşma ve olası trajik hataların bağışlanması ile biterler. Bazı yorumcular bu ruh halindeki değişimi Shakespeare'de daha sakin bir bakış açısının kanıtı olarak görmüşlerdir, ama belki de sadece zamanın tiyatral modasını yansıtmaktadır.Shakespeare günümüze ulaşan iki oyun üzerinde daha, büyük olasılıkla John Fletcher ile işbirliği yapmıştır: VIII. Henry ve İki Soylu Akraba

Read More