Don Carlos

Don Carlos İtalyan besteci Guiseppe Verdi tarafından, "Camille du Locle" ve "Joseph Mery"'nin hazırladıkları Fransızca libereto kullanılarak bestelenen 5-perdelik bir grand operadır. Liberetto Friedrich Schiller tarafından Almanca yazılan "Don Carlos, Infant von Spanien" dramatik oyunundan uyarlanmıştır. Operanin ilk prömiyeri 11 Mart,1867de Paris, Fransa'da Théâtre Impérial de l’Opéra sahnelenmiştir. Ondan sonraki yirmi yılda operaya ekler ve değişiklikler yapılarak birkaç verziyonu geliştirilmiş ve böylece opera evi idarecileri, yapımcılari ve orkestra şefleri için hangi verziyonu seçecekleri hakkında bir seçim imkânı ortaya çıkmıştır. Verdi'nin opera eserleri arasında başka hiçbirinin bu kadar çok çeşit verziyonu bulunmamaktadır. Bu opeara eserinin özel baleyi ve ilk sahnelenmeden önceki kesintileri de içine alan tüm uzunluktaki verziyonu 4 saat süreli müzik gerektirmektedir ve bu şekliyle bu eser Verdi'nin en uzun opera eseri olmaktadır.^[1]
Operanın ana konusu İspanya veliahti olan Carlos, Asturias Prensi'nin (d. 1545- ö. 1568) hayatında Valois'lı Elisabethe nişanlanmışken "1551-1559 İtalya Savaşı"'ni sona erdiren ve Habsburg Hanedanı ile Valois Hanedanını birleştirmek hedefi olan barış anlaşması sonucunda nişanlısının babası İspanya Kralı ve Kutsal Roma Germen İmparatoru II. Felipe ile evlendirilmesi gereği ile ortaya çıkan siyasal, ve psikolojik tezatları incelemektedir.

Revizyonlar ve İtalyanca'ya çeviri

Prömiyerden önceki provalarda kesintiler ve ilk yayınlanan verziyon

1866da Verdi operayı besteleyip bitirdikten sonra, ama daha bale için müziği bestelemeden önce, eserinde bazı kesintiler yapmak gereğini duydu, çünkü bu eser çok uzun olmaktaydı.^[1] Bu ilk kesintiler şöyle özetlenebilir:

• IV. Perde 1. Sahnede Elisabeth ve Eboli'nin ikilisi;
• IV. Perde 2. Sahnede Posa'nın ölümünden sonra Carlos ve Kral'ın bir ikilisi;
• Aynı sahnede bulunan isyan olayı sırasında Elisabeth ve Eboli arasındaki karşılıklı konuşma.

Bale muzigi bestelendikten sonra 1867deki provalar sırasında anlaşıldı ki o andaki uzunlukta opera temsil edilirse operanın bitişi ancak gece yarısından sonraya gelecektir; böylece Paris opera seyircisi Paris varoşlarına giden tren seferlerini kaçıracaklardı. Bunun için tekrar yeni kesintiler yapılması gerekti. Verdi'nin kabul ettiği bu kesintiler şunlardı:^[1]

• I. Perde'ye girişte oduncular ve karılarının korosu ve Elisabeth'in ilk defa sahnede görünüşü için müzik;
• II. Perde 1. Sahnede Posa için kısa bir giriş solosu ("J'étais en Flandres");
• II. Perde 2. Sahnenin sonundaki Kral ve Posa arasındaki konuşmanın bir kısmı.

Operanın promiyeri ile birlikte basılan libretto verziyonu Verdi'nin kurguladığı bütün orijinal müziksel pasajları ve baleyi de kapsamakta, fakat yukarıda adı verilen kesintileri ihtiva etmektedir.

Sonraki izinli ve izinsiz Paris kesintileri

Prömiyer sahnelendikten sonra Paris'ten ayrılmadan Verdi Paris opera otoritelerine eğer gerekli görürlerse IV. Perde'nin 2. Sahnesini Posa'nın ölümüne kadar elimine etmelerine (yani isyan sahnesinin elimine edilmesine) izin vermiştir. Bunu yanında, Paris Opera otoriteleri verilen diğer temsillerde, Paris'ten ayrılmış olan Verdi'ye hic haber bile vermeden, eserden bazı diğer kesintiler de yapmışlardır.^[1]

İtalyanca'ya birinci çeviri

Don Carlos librettosunun İtalyanca'ya çevirisinin ilk hazırlıkları "Achille de Lauzières" tarafından 1866 sonbaharında başlanmıştı. Verdi, o zaman hala "Don Carlos" adı ile anılan operanın, aynı Paris Operası'nda sahnelendiği gibi 5 perdeden oluşmasını ve bir bale kısmını da kapsamasında ısrar etmekteydi.^[1] Bu 5-perdelik İtalyanca çeviri hiç kesintisiz olarak 4 Haziran 1867de Londra'da (şimdi Royal Opera House olarak anılan) Covent Garden Krallık İtalyan Opera Evi'nde ("Michael Costa"'nin orkestra şefliği altında) sunuldu. Yine hiç kesintisiz 5-perdelik ilk İtalyanca çevirinin aynı yıl 27 Ekimde İtalya'da Bologna "Teatro Communale"de prömiyeri yapıldı.

Müziğin ve metinin sonraki revizyonları

Bu eserin 1871de başarısız olan Napolideki yapımından sonra, Verdi 1872-73 yılı içinde eserin sahnelenmesi için bu şehri ziyaret etmeye ikna edildi. Bu ziyaretinde eserde iki daha değişiklik yaptı:^[1]

• Posa ve Kral'ın birlikte bulunduğu II. Perde 2. Sahneye daha önce yapmış olduğu kesintileri ("Antonio Ghislanzoni" nin şiirlerini) tekrar ekledi ve notalarda da değişiklikler yaptı.
• V. Perde'de bulunan Carlos ve Elisabeth ikilisini elimine etti.

Don Carlos' un ölceğini ve kapsamını değiştirme fikri 1875de Verdi tarafından ortaya atıldı. Bu kismen daha önceki yapımlarda elde edilen tecrübeler hakkında gelen haberlere bağlıydı' Örneğin Costa yapımında I. Perde ve bale kısmı temsil edilmemiş ve eserin diğer kısımlarında da kesintiler yapılmıştı. Nisan 1882de Verdi Paris'e gelmiş iken değişiklikler yapmaya hazir bulunuyordu. Zaten daha önce Verdi'nin bestelemiş oldugu Macbeth, Kaderin gücü (Forza del destino) ve Aida eserlerini Fransızca'ya tercüme eden "Charles Louis-Etienne Nutter" ve "du Locle"un çalışmalarini bilmekteydi. Verdi Paris'de iken üçü bir araya gelerek ve 9 ay birlikte uğraş vererek Don Carlos eserinin Fransızca metninde ve eserin muziksel bestesinde çok büyük değişikler yaparak sanki yeni 4 perdelik bir Don Carlos operası ortaya çıkardılar (1882 Verziyonu). Özellikle I. Perde ve bale parçası tamamiyle dışarıda bırakıldı. Bu çalışma Mart 1883de bitirildi.^[1]

İtalyanca'ya çevirisi revizyonları

Bu yeni Fransizca revizyonun metni, de Lauzieres'in 1866 çevirisi esas alınarak, "Angelo Zamardini" tarafından İtalyanca'ya cevirildi. Bu yeni İtalyanca verziyon için eserin ismi Don Calo olarak kabul edildi. Bu revizyonlu İtalyanca eserin prömiyer sahnelenmesi 10 Ocak 1884 de Milanao'da La Scala tiyatrosunda yapıldı.
Verdi eserinin ilk verziyonundaki I. Perde'yi elimine etmeye razı olmuşken, sonradan fikrini degistirmiş olduğu sanılmaktadır. Çünkü 29 Aralik 1886da Modenada sahneye konulan Don Carlo yeni revize edilmiş 4-perdelik verziyonun metnini kullanmakla beraber, daha önceki elimine edilmiş olan eski I. Perde'deki şarkılar kısım da başa eklenmiştir ve buna Verdi izin vermiştir. Bu son verziyon genellikle Verdi eserlerinin editörü olan "Guilo Ricordi" tarafından "balesiz 5 perdelik yeni edisyon" adı altında basılıp yayınlanmıştır.^[1]

Sonraki sahnelenme tarihçesi

20. yüzyılın ilk yarısında Don Carlos/Don Carlo operası çok nadir olarak sahnelenmiştir. Fakat İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, özellikle 1883 'Milano' verziyonu şeklinde, muntazaman olarak dünya opera evlerinde sahnelenmiştir. Bu verziyon birçok kere de ses kaydına alınıp, birkaç değişik yapımın diskleri hala satılmaktadır.
Sonra da orijinal 5-perdelik Fransizca verziyonunun sahnelenmesi ve ses kayıtlarının satışları başlamıştır. 1970de Placido Domingo'nun basroldeki Teatro de Scala bu trende yol açıcı olmuştur. Bunu takip eden önemli yapımlar arasında 1996'da Paris'de Théâtre du Châteletdeki yapımı ve bunun audio ve DVD kayıtları, 2003 de San Francisco'da yapımı, 2006da Viyana'da Staatsoper yapımı ve aynı yıl Barcelona'da Liceu yapımı sayılabilir.

Roller

Rol	Ses tipi	Prömiyerde roller 11 Mart 1867[1] (Orkestra şefi: Hainl)	Revize verziyon Prömiyerde roller 10 Ocak 1884[1] (Orkestra şefi: - )
Filip II, (Filippo) İspanya Kralı	bas	Louis-Henri Obin	Alessandro Silvestri
Don Carlos (Don Carlo), İspanya veliahtı	tenor	A. Morère	Francesco Tamagno
Rodrigue (Rodrigo), Posa Markisi	bariton	Jean-Baptiste Faure	Paolo Lhérie
Engezisyon Mahkemesi Başkanı	bas	David	Francesco Navarini
Valois'li Elisabeth	soprano	Marie-Constance Sass	Abigaille Bruschi-Chiatti
Eboli Prensesi	mezzo-soprano	Pauline Gueymard-Lauters	Giuseppina Pasqua
Bir keşiş	bas	Armand Castelmary	Leopoldo Cromberg
Thibault (Tebaldo), Elisabeth'in genç hizmetlisi	soprano	Leonia Leveilly	Amelia Garten
Semadan bir ses	soprano
Lerma Kontu	tenor	Gaspard	Angelo Fiorentini
Kraliyet ulağı	tenor	Mermant	Angelo Fiorentini
Aremberg Kontesi	Konuşma yok	Dominique
Flandra mebusları, engezisyoncular, İspanya Sarayı saraylı erkek ve hanımları, halk, genç hizmetliler, Muhafız askerler, Keşişler, Askerler - koro

Konu özeti

[Bu konu özeti Paris Opera Evi için bestenlenen ve 1866da bitirilen asıl 5-perdelik verziyon içindir. Diğer verziyonlarda yapılan önemli değişiklikler satır içine girmiş parantezler şeklinde gösterilmiştir. Aryalar ve diğer şarkıların isimleri Fransızca ve İtalyanca verilmiştir.]

I. Perde

[1883 revizyonunda bu perde elimine edilmiştir]

Fransa'da Fontainebleau ormanında kış
Bir prelüd ve odun kesen işçilerin ve karılarının korosu duyulur. Hayatın zorluğundan ve bunun İspanya ile savaş dolayısıyla daha da kötüleştiğinden şikayet etmektedirler. Fransa Kralının kızı Elizabeth maiyetindekiler ile birlikte gelir. Buradaki bulunan ahaliye, hemen yakınlarda yapacağı evlilikten bahseder ve hemen orada ayrılır.

Bu Paris prömiyerinden önce operadan kesilip atılmıştır. Bunun yerine çok kısa bir sahne olarak Elizabeth'in sahnede bir ucundan diğerine geçerek odunculara bir kese para vermesi konulmuştur.

Carlos saklandığı yerden çıkarak Elisabeth'i gördüğünü ve ona aşık olduğunu açıklar.(Arya: Je l'ai vue / Io la vidi - "Onu gordum.") Elisabeth tekrar geldiğinde once Lerma Kontu'nun başkanı olduğu bir heyette delegeymis gibi hareket eder; fakat sonra kim olduğunu açıklar ve ona karşı olan aşk hislerini bildirir; Elisabeth'de bu aşka karşılık verdiğini söyler.(İkili:De quels transports poignants et doux / Di quale amor, di quanto ardor - "Ne aşk, ne çok heves.").Bir top sesi duyulur; İspanya ve Fransa arasında barış anlaşmasının yürürlüğe girdiğini açıklamaktadır. Thibaut gelip Elisabeth'e anlaşmaya göre evleneceği kişinin veliaht Carlos değil İspanya Kralı II. Filip'in kendisi olduğunu bildirir. Lerma ve etrafindakiler bunun doğru oldugunu teyit ederler. Elisabeth'in barış anlaşmasını bozmamak için bu barış şartına razı olması gerekir. İspanya'ya gitmek üzere ayrılır. Carlos harap olmuştur.

II. Perde

[1883 revizyonunda bu I. Perde olmuştur.]

1. Sahne: İspanya'da Sain-Just Manastırı (İspanyolca: (San Jerónimo de Yuste)
Keşişler ölmüş olan İmparator Sarlkent'in ruhunun rahat etmesi için dua etmektedirler. Onun torunu olan Carlos girer, sevmiş olduğu kadının babası ile evlenmesi gerektiği için büyük bir üzüntü içindedir.

[1883 revizyonunda, daha önce elimine edilmiş I. Perde'de bulunan ("Je l'ai vue" / "Io la vidi" - Onu gördüm) aryasını söyler.]

Eski ölmüş imparatora çok benzeyen bir keşiş gelip ona Tanrı'ya inanırsa sonunda büyük bir huzura kavuşacağını söyliyerek onu teselli etmeyi başarır. Arkadaşı olan Posa Markizi Rodrique harp alanı olan Flandra ülkesinden yeni gelmiştir. (Arya: J'étais en Flandres - "Ben Flandra'daydım.")

[Bu kısım prömiyerden önce yapılan provalardan sonra elimine edilmistir]

Posa Flandra'da savaşdan çok zarar görmüş olan halka veliahttan yardım istemeye gelmiştir. Posa Carlos'a İspanya'dan ayrılıp Flandra'ya gitmesini tavsiye edebileceğini söyler. İki adam birbirleriyle sonsuza kadar arkadaş olacaklarına and içerler. İkili: Dieu, tu semas dans nos âmes / Dio, che nell'alma infondere - "Tanri, ).
Kral Filip de yeni karısı ile birlikte babası İmparator Şarlkent'in mezarını ziyarete gelmiştir. Don Carlos'un içi kan ağlamaktadır.
2. Sahne: Saint-Just Manastırı yakınlarında bir bahçe
Prenses Eboli, bir Emevi Arap Kralı ve sonradan ihmal ettiği karısı olduğgu anlaşılan pece giymis bir guzel hakkinda Pece Sarkısı'nı ("Au palais des fées" / "Nel giardin del bello") soyler. Elisabeth girer. Posa Fransa'dan getirdigi bir mektubu (ve gizlice Don Carlos'dan bir pusulayi) Elizabeth'e verir. Paso'nun Elisabeth'e Veliahti gormesini sikica tenbih etmesi uzerine onu tek basina gormeye razi olur. (Arya: "L'Infant Carlos, notre espérance" / "Carlo ch'è sol il nostro amore" - Sena askindan Veliaht Carlos). Ayni zaman, Prenses Eboli Carlos'un kendisini sevebilecegini beklemektedir.
Carlos ve Elizsabeth yalniz bulustuklari zaman Carlos Elisabeth'e babasinin kendisini Flandra'ya gondermesini istemesini soyler. Elizabeth de bunu kabul eder. Carlos ona olan askindan tekrar bahis acar ama Elisabeth artik uvey anne ve cocugu durumunda olduklari icin bu aski rededer. Veliaht ayrildihtan sonra Kral Filip gelip Kraliceyi yalniz bulur ve onu yalniz birakan nedimesi olan Aremberg Kontesi'nin Fransa'ya donmesine emir verir. Elisabeth Kontes'e Fransa'ya selamlarini goturmesini ister ve hic olmazsa sevdigi ulkesine geri gidecegi icin bu emirden kirilmamasi gerektigini soyler.Aria: ("Oh ma chère compagne" / "Non pianger, mia compagna" - "Benim sevgili ulkem"). Kral Posa ile gorusur; onun Flandralilara acimasi icin yalvarmalarini dinlemez fakat ona olan sahsi inancini bildirir ama Engezisyon Mahkemesiu Basi'nindan kormasi gerektigi de ogut verir.

[Bu ikili Verdi tarafından üç defa revize edilmiştir.]

III. Perde

[1883 revizyonunda bu II. Perde]

1. Sahne: Madrid'de Kraliçe'nin bahçesinde akşam üstü
Elizabeth yorgundur ve ertesi gün yapılacak Kralın taç giyme töreninde kendini iyi hissetmek için istirahat etmek istemektedir. Fakat o akşam icin bir maskeli balo hazırlanmıştır. İstirahat edebilmek için kendi maskesini Eboli Prensesi ile maskesini değiştirir ve bu surette kendisi balodan ayrılabilecek ve kimse onun yokluğundan haberdar olmayacaktir.

[1883 revizyonunda bu sahne elimine edilmiştir]

[[[Lucien Petipa]] tarafından keografisi yapılan La Peregina adlı bale bu noktada prömiyer sahnelenmesinde oynanmıştır.]

Don Carlos girer. Bahçede bir rendavuya gelme hakkında imzasız bir pusula almıştır. Bunun Elisabeth'den geldiğini sanmaktadır; halbuki pusulayı gönderen Eboli Prensesidir. Randevuya kraliçenin maskesiyle gelen Eboli Don Carlos'un kendisini kraliçe sandığını anlar. Don Carlos onun Kraliçe'ye aşkından haberdar olmasından korkmaya başlar. Posa da geldiği zaman Eboli Carlos ve Elsabeth'in gizli aşklarını krala ifşa etmek tehdidinde bulunur. Posa bunu üüzerine Eboli'yi öldürmek ister fakat arkadaşını bundan vaz geçirir. Eboli intikamcı hislerle oradan ayrılır. Posa Carlos'a eğer çok hassas siyasî evrakları varsa onları kendisi saklayabileceğini söyler ve Carlos bunu kabul edince birbirlerine olan sonsuz arkadaşlık duygularını tekrarlarlar.
2. Sahne: Valladolid Katedrali onunde
Halk Kral ve Kraliçe'nin o günüu taç giyme töreni icin eğlencelere başlamışlardır. Sokaklarda yapılan resmi yürüyüş için başı keşişler refakat ettiği Engezisyon'un ölum mahkûmları çekmektedir. Sonra Kral ve maiyeti gelir. Kral halka bir nutuk verir. Bu sırada Don Carlos bir grup Flandra'lı temsilci ile kralın önüne gelir ve Flandralılar kraldan ülkelerine istiklal vermesini isterler. Halk ve saray mensupları bunu uygun bulurlar. Fakat Engezisyoncu keşişlerden destek alan Kral Flandra temsilcilerinin tutuklanmasını emreder. Carlos krala karşı kılıcını çeker. Kralın onun silahsızlandırma emirlerini, Posa ortaya çıkıncaya kadar, kimse dinlemez. Posa Carlos'u kılıcını teslim etmeye ikna eder. Bu nedenle kral Posa'ya düklük payesi verir. Engezisyon keşişleri mahkûmlarını idamı için onları meydanda hazırlanmış odun yığınları üzerine koyup yakıp öldürme (oto-de-fe) törene başlarlar. Alevler onları sarmaya başlayinca burada idam edilenlerin ruhlarının huzura kavuşacağı hakkında bir uhrevi ses gökten duyulur.

IV. Perde

[1183 revizyonunda bu III. Perde olmustur.]

1. Sahne: Kral Filip'in Madrid'deki calisma odasi
Tek basina dalgin olan kral Elisabeth'in kendini hicbir zaman sevmediginden; yuksek mevki dolayisiyla sonsuzluga kadar daima uyanik olmasi gerektiginden ve dogru durust uykuyu ancak Escorial manastirindaki mezarina goturuldugu zaman bulabileceginden yakinmaktadir. (Arya: "Elle ne m'aime pas" / "Ella giammai m'amò" - "O beni sevmiyor.") Doksan yasinda olan ve gozleri gormez olan Engezisyon Mahkemesi Baskani'nin odaya oldugu yuksek sesle ilan edilir. Kral ona eger veliahti olan oglunu idam ettirirse kilisenin bir itirazi olup olmayacagini sorar. Engezisyon Baskani buna Hiristiyan'larin tanrini oglu oldugunu kabul ettikleri Isa'nin ayni tanrinin emri ile carmiha gerilip olduruldugu yanitini verir. Kralin baska bir konu uzerinde konusmayacagini anlayan Engezisyon Baskani Posa'ya karsi sikayeti oldugunu; onun cok buyuk bir sucu oldugunu yani bir dinsel reformcu oldugunu; bu sucun Carlos'un sucundan da buyuk oldugunu soyler ve gereken cezayi gormesini ister. Kral buna protesto edince eger Kral bit uygun karar vermezse Engezisyon'un Krali bile muhakeme edebilecegini ima eder. Engezisyon Makheme baskani ayrilir. Filip kralin bile kilise liderlerini isteklerine karsi hiçbir gucu olmadigindan sikayet eder.
Elisabeth gelir. Mucevherat sandukasinin calinmis oldugundan korkulu oldugunu bildirir. Fakat bu sanduka kralin eline gecmistir. Kral icinde Don Carlos'un bir portresi oldugundan supheye dusmustur ve bunun nedenini sorar. Elisabeth bunun hicbir kotu manasi olmadigini soyler. Fakat kral onu ogluyla ihanet etmekle suclayinca Elizabeth bayginlik gecirir. Ona bakmak icin Eboli ve Posa girerler ve bir dortlu sarkiya baslanir. ("Maudit soit le soupçon infâme" / "Ah, si maledetto, sospetto fatale"). Kral karisini haksiz olarak ahlaksizlikla itham ettigini anlar. Posa birseyler yapmak icin karar alir ve Eboli Elizabeth'i yanlis olarak ihbar ettigi icin pismanlik duyar. Elisabeth ayilir ama cok mutsuz ve umutsuz oldugunu ifade eder.

[Bu dörtlü 1883de Verdi tarafından revize edilmiştir]

Iki kadin kralin huzurundan birlikte ayrilirlar. Eboli, Carlos'u kendisi sevdigi icin, mucevherat sandukasini kendisinin calip Krala verdigini itiraf eder.

[Burada onceden bulunan "J'ai tout compris" ikilisi promiyerden once Verdi tarafından elimine edilmistir.]

Eboli'nin itirafi bununla da bitmez. Carlos'u sevdigini fakat ondan hiçbir uygun yan bulamadigini bildirir. Bundan baska, Kral evlenmeden once onun metresi oldugunu da aciklar. Elisabeth ona ya surgune gitmesini ya da bir manastrira girmesini tavsiye ettigini bildirir ve oradan ayrilir. Yalniz kalan Eboli guzelligini kendine vermis oldugu olumcul kendini begenmislikten sikayet etmeye koyulur. Surgune gitmek yerine bir manastira cekilmeyi tercih eder. Oradan Carlos'u Engezisyon cezalarindan kurtarmaya gayret etmeye karar verir. (Arya: "O don fatal" / "O don fatale").
2. Sahne: Bir Hapishane
Don Carlos hapishanede tutukludur. Posa gelir ve Carlos'un kurtuldugunu ama Carlos'un kendine verdigi hassas siyasi evrakin dosyalari icinde bulundugu icin kendi hayatini kaybedecegini aciklar. (Arya, 1.kisim: "C'est mon jour suprème" / "Per me giunto è il di supreme"). Posa ve Carlos'dan habersiz olarak iki kisi girer; birisi Engezisyon Mahkemesi hakimi cubbeleri iledir; digeri ise bir asker olup bir flinta tufek tasimaktadir. Tufekli asker Posa'ya ates acip onu olumscul yaralar ve iki kisi ortadan kaybolurlar. Son nefesinde Posa Carlos'a Elisabeth'in ertesi gun kendisiyle bulusmak icin Saint-Just'e gelecegini ve eger arkadasi Flandra'yi kurtaramayi basarip daha mutlu bir Ispanya ulkesi uzerinde hukumdar olursa mesut olarak olecegini bilidir. (Arya, 2.kisim: "Ah, je meurs, l'âme joyeuse" / "Io morrò, ma lieto in core" - "Oluyorum ama mesut olabilecegim.") Posa oldukten sonra Filip gelir; oglunu serbest birakmayi teklif eder. Ama Carlos onun teklifini kabaca rededer.

[Burada Kral ve Carlos'un birlikte soyledikleri bir ikili kesilmistir. Ancak bu parca sonradan Verdi'nin besteledigi Requiem dini ilahisinde Lacrimosa bolumu icin kullanilmistir.]

Kilise canlari calmaya baslar. Eboli, Elisabeth ve Engezisyon Baskani gelirler. Toplanan halk krali tehdit edip Carlos'u serbest birakmasini istemektedir. Bu karisiklik icinde Eboli Carlos'la kacmayi basarir. Engezisyon Mahkemsi Baskani hallki diz cokup dua etmeye cagirir ve boylece halkin kizgisini ortadan kaldirmaya ve duseni korumaya muvaffak olur.

[Promiyerden sonra revizyon edilmis bazi verziyonlarda bu Perde Posa'nin olumu ile son vermektedir. Fakat 1883'deki son revizyonunda Verdi halkin isyan sahnesini daha kisaltip esere tekrar koydu. Verdi'ye gore bu halk isyani gosterilmezse Eboli'nin nasil Carlos'u kurtarma emeline kavusabildigi biraz kapali kalabilmektedir.

V. Perde

[Bu Perde 1883 revizyonunda IV. Perde olmuştur.]

Ayışığında Saint_Just Manastırı
Elizabeth Sarlkent'in lathi onunde diz coker. Kaderin kendine cizdigi yolu bulmak icin Flandra'ya gitmekte olan Don Carlos'a her turlu destegi saglamayi kendine hedef etmistir. Fakat Elizabeth kendi icin sadece olumun cozum olacagina inanmistir.(Arya: Toi qui sous le néant / Tu che le vanità). Carlos ayrilmadan gelir ve birbirlerine son bir daha elvada ederler. (Ikili: Au revoir dans un monde où la vie est meilleure / Ma lassù ci vedremo in un mondo migliore).

[Bu ikili Verdi iki defa revizyondan gecirilmistir]

Filip ve Engezisyon Mahkeme Baskani girerler. Kral iki kurban bulunmakta oldugunu aciklar ve Engezisyon Baskani da Engezisyon'un gereken vazifeyi yapacagini teyit eder. Cok kisa bir mahkeme celsesi yapilir.

[Bu 1883 revizyonunda elimine edilmistir]

Carlos, Tanri'ya haykirarak, kendinin Engezisyon muhafizlarinda korumak icin kilicini ceker. Tam bu sirada Sarlkent'in lathinden bir Kesis ortaya cikar ve Carlos'u manastir disinda bir guvenceli yere gorurup onu Engezisyon elinden kurtarir. Filip ve Engezisyon Mahkeme Baskani bu kesisin gercekten Sarlkent olduguna inanirlar.

Kullanılan çalgılar

• Tahta nefesli çalgılar: pikolo flüt (gerektiği zaman flut), 2 flut, 2 obua (2'inci gerekirse İngiliz kornosu), 2 klarinet, 4 fagot
• Bakır nefesli çalgılar: 4 kornet, 3 pistonlu kornet, 2 trompet, 3 trombons, bas tuba
• Vurmalı çalgılar: timpani, bas davulu, zil, üçgen, F-major ve E-minör çıngıraklar
• Arp
• Yaylı çalgılar
• Sahnede bando: Re-akorlu klarinet, 2 La-akorlu klarinet, korno, 2 flugelhorn, 2 trompet, bas flugelhorn, 3 trombon, bombardon, kontrabas, harmonium, arp

Seçilmiş ses kayıtları

Don Carlos (Fransizca orijinal verziyon

Yıl	Roller (Don Carlos, Elisabeth, Eboli, Rodrigue, Philip) [2]	Orkestra sefi, Opera evi ve Orckestra	Marka	Verziyon
1972	André Turp Edith Tremplay Michelle Vilma Robert Savoie Joseph Rouleau	John Matheson, BBC Sarkicilari, BBC Konser Orchestrasi	Audio CD: Opera Rara, orijinal 1973 BBC radyo yayini	5 perde
1983	Plácido Domingo [Katia Ricciarelli Lucia Valentini Terrani Leo Nucci Ruggero Raimondi	Claudio Abbado, La Scala Orkestra ve korosu	Audio CD: Deutsche Grammophon ASIN: B000001G68	5 Perde
1996	Roberto Alagna Karita Mattila Waltraud Meier Thomas Hampson José van Dam	Antonio Pappano, Theatre du Chatelet Orckestra ave korosu	DVD: Kultur Video ASIN: B00008DDRK	5 Perde

Don Carlo (İtalyanca Çeviri verziyonu)

Yıl	Roller (Carlo, Elisabetta, Eboli, Rodrigo, Filippo)	Orkestra sefi, Opera Evi ve Orkestra	Marka	Verziyon
1958	Jon Vickers Gré Brouwenstijn Fedora Barbieri Tito Gobbi Boris Christoff	Carlo Maria Giulini, Londra Kraliyet Opera Evi, Covent Garden Koro ve Orkestrasi	Audio CD: BBC Legends ASIN: B000CHYH3C	Don Carlos - 5-Perde (1867 I. Perde; 1886 4-Perde verziyonu II. ve V. Perde)[3]
1965	Carlo Bergonzi Renata Tebaldi Grace Bumbry Dietrich Fischer-Dieskau Nicolai Ghiaurov	Georg Solti, Londra Kraliyet Opera Evi, Covent Garden Koro ve Orkestrasi	Audio CD: DECCA ASIN: B00000E3OE	Don Carlo – 5 Perde (1886 kisaltilmamai verziyon)
1970	Plácido Domingo Montserrat Caballé Shirley Verrett Sherrill Milnes Ruggero Raimondi| Carlo Maria Giulini, Londra Kraliyet Opera Evi]], Covent Garden Korosu ve Orkestrasi	Audio CD: EMI Classics ASIN: B00004VVZP	Don Carlos – 5 Perde (1867, I. Perde ; 1886 kisaltilamamis 4-Perde verziyonu version, II. ve V. Perde)[4]
1984	Plácido Domingo Mirella Freni Grace Bumbry Louis Quilico Nicolai Ghiaurov	James Levine, Metropolitan Opera Orchestra and Chorus (prodduktor John Dexter	DVD: Deutsche Grammopho] Kat: 00440 073 4085	Don Carlo – 3 Acts with extended scenes. (Kisaltilmamis 5-Perdelik verziyonun Met tarfinda 3-Perde olarak sunumu)[5]
1986	José Carreras Fiamma Izzo D'Amico Agnes Baltsa Piero Cappuccilli Ferruccio Furlanetto	Herbert von Karajan, Salzburg Festival, Berliner Philharmoniker	DVD: Sony ASIN: B00007CVRJ	Don Carlo - 4 Perde
1994	Luciano Pavarotti Daniela Dessi Luciana D'Intino Paolo Coni Samuel Ramey	Riccardo Muti, La Scala Orkestra ve korosu	DVD: EMI Classics ASIN: B00020HEPW	Don Carlo - 4 Perde

Not: Kat": ses kayit sirketinin kendi katalog numarasi; "ASIN" : amazon.com urun referans sayisi.

 

Ayrıca bakınız

• Opera
• Giuseppe Verdi
• İspanya

Dış bağlantılar

• "Opera Türkiye" websitesinde Verdi'nin "Don Carlos" operası konu özeti (Erişim: 18.5.2010)
• İngilizce Wikipedia Don Carlos maddesi (İngilizce) (Erişim: 1.3.2009)
• Don Carlos operasının ses kayıtları listesi (Erişim: 1.3.2009)
• Don Carlos operasının librettosu (İtalyanca) (Erişim: 1.3.2009)
• Budden, Julian, The Operas of Verdi, Volume III, London: Cassell, Ltd, 1984 ISBN 0-304-31060-3 (İngilizce)

Read More

Rigoletto

Rigoletto Giuseppe Verdi tarafından bestelenmiş üç perdelik bir operadır. İtalyanca liberetoyu Victor Hugo'nun Le roi s'amuse adlı oyundan uyarlayarak Francesco Maria Piave yazmıştır. Operanın prömiyeri 11 Mart 1851 tarihinde Venedik'teki La Fenice opera evinde yapılmıştır. Bu opera çok kişi tarafından çalışma hayatının orta yıllarında Verdi'nin ortaya çıkardığı başyapıtlardan biri olarak görmektedirler. Modern çağlarda standard opera repratuvarının vazgeçilmez bir eseri olarak devamlı olarak sahneye konulmaktadır. Kuzey Amerika'da en çok oynanan 20 opera eseri arasında 9. sırayı almıştır.^[1]

Hazırlanışı

1850'de Venedik La Fenice opera evi Verdi'ye yeni opera teklif etmiştir. Verdi ele o zamanlar en iyi operaların bestekarı olduğu için konu seçimi kendisine bırakılmıştır.
Verdi kendisi için Ernani, I due Foscari, Macbeth, Il Corsaro ve Stiffelio operalarının liberetolarını yazmış olan "Piave"'ye Aleksander Dumas Fils'in "Kean" adlı eserine bakmasını istedi. Fakat tam bu sırada şans eseri olarak Victor Hugo'nun Le roi s'amuse eserini görüp beğendi. Fakat bu siyasi bakımdan çok tartışmaya yol açmış bir eserdi ve Kuzey İtalya'yı idaresi altında bulunduran Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun sansür otoritelerinden geçmesinin zor olacağı düşünülmekteydi. Fakat Piave, Hugo'daki kralı Montua düküne değiştirdi ve siyasi güçlerin hoslanmadığı tarafları atarak ve isimleri değiştirerek sansür otoritelerine uygun bir uyarlamayı başardı. Mekan Montua'ya ve hükümdar olan düke değiştirildi; eserin yazıldığı zamanda artık ne Mantua düklüğü ne de dükün ait oldugu Gonzalgo hanedanının bir üyesi hayatta bulunmaktaydı. Gilda'nın yatak odası sahnesi kaldırıldı. Kahramanın ismi Triboulet'den (Fransızca rigolo yani gülünç sözcüğünden çıkartılan) Rigelotto'ya çevrildi. 1850 yılı yazında Verdi ve Piave Verdi'nin doğum şehri olan Busattoya çekilip, yaptıkları yoğun çalışmalar sonucu libereto yazılıp bestesi yapılabildi.
Venedik Le Fenice opera evindeki promiyer temsil için çok iyi tanınmış fakat genç şarkıcılar seçilmişti. Arya, ikili ve ensamble şarkılarının cok populer olacağı tahmin edildiği için provalar asgariye indirildi ve orkestra üyeleri ve şarkıcılardan gizlilik kurallarına uymaları istendi. Gerçekten açılış temsili, özellikle dramatik sahneler, büyük bir başarı sağladı. Ertesi sabah Dük'un aryası olan "La donna è mobile" Kadın uçarıdır sokaklarda ıslıkla çalınmakta ve hatta hatırlayabilenler tarafından şarkı halinde soylenmekte idi.

 

Roller

Rol	Ses tipi	Promiyerde roller, 11 Mart 1851[2][3] (Orkestra şefi: - )
Rigoletto, Dük'ün soytarısı	bariton	Felice Varesi
Gilda, Rigoletto'nun Kızı	soprano	Teresa Brambilla
Mantua Dükü	tenor	Raffaelle Mirate
Sparafucile, Bir kiralık katil	bas	Paolo Damini
Maddalena, kız kardeşi	kontralto	Annetta Casaloni
Giovanna, Gilda'nin dadısı	mezzo-soprano	Laura Saini
Kont Ceprano	bas	Andrea Bellini
Kontes Ceprano, Karısı	mezzosoprano	Luigia Morselli
Matteo Borsa, Bir saraylı	tenor	Angelo Zuliani
Kont Monterone	bariton	Feliciano Ponz
Marullo	bariton	Francesco De Kunnerth
Bir saray teşrifatçısı	bas	Giovanni Rizzi
Bir soylu genç hizmetkar	mezzo-soprano

Konu özeti

Mekan: Mantua ve civarı.

Zaman: 16, yüzyıl

I. Perde

Sarayında bir toplantıda çapkın Dük mümkün olduğu kadar çok sayıda kadınla birlik olarak zevkli bir hayat geçirmek üzerinde bir şarkı söyler. (Questa o quella - "Bu kadın veya şu bir başkası"). Kiliseyi ziyarette tanımadığı bir güzel kız görmüştür ve onunla birlikte olmayı arzu etmektedir. Fakat aynı zamanda Ceprano Kontesi'ni de baştan çıkarmak arzusundadır. Dük'ün kambur soytarısı, Rigoletto, Dükü'un eskiden dikkatini ceken saray hanımlarının kocalarıyla alaya başlar ve Dük'e bu kocaları ya hapis ederek ya da idam ettirerek bertaraf etmesini tavsiye eder. Soylu saraylılar Rigoletto'dan intikam almaya karar verirler. Bundan sonra Rigoletto Moterone Kontu ile, kızının Duk tarafından baştan çıkartılıp sonra kenara atılması dolayısıyla, alaya alır. Dük'un emri ile tutuklanan Monterone Kontu, Dük'e ve Rigoletto'ya beddua edip onları lanetler.
2, Sahne: Bir sokak ve Rigoletto'nun evinin avlusu
Bu lanetleme ile düşünceye dalan soytarı evine yaklaşmaktadır ve tam o sırada kiralık katil Sparafucile tarafından durdurulur ve Sparafucile soytarı'ya hizmete hazır olduğunu bildirir. Rigoletto kendi ile kiralık katilin durumunun benzemekte oldugunu ifade eder. (Pari siamo! - "Birbirimize benziyoruz!"). Sparafucile kılıcını saplatıp adam öldürmektedir; Rigoletto ise '"zehir gibi" laflarıyla kurbanlarını saplamaktadır. Kambur soytarı evinin sokak kapısını açarak içeri girer ve kızı Gilda orada bulunmaktadır. Birbirlerini kucaklayıp karşılarlar (Figlia! Mio padre! - "Kızım! Babam!"). Rigoletto kendinin bir kızı olduğunu Dük'ten ve diğer şehir halkından saklamaktadır ve kızı Gilda ise babasının ne iş yaptığından habersizdir. Kızını herkesi görünmekten men ettiği için Gilda ancak Kilise'de dua ederken baskaları tarafından görülebilmektedir.
Rigoletto ayrıldıktan sonra Dük ortaya çıkar. Gilda'nin dadası Giovanna'ya kilisede bir genç öğrenciyi görüp tanıdığını; bu öğrenciyi pek fakir olması halinde bile sevebileceğini ve babasına bu gerçeği söylemediği için kendini suçlu gördüğünü itiraf ettiğini duyar. Gilda tam bu gence aşık olduğunu tekrarlarken, Dük içeri girer; Gilda önce onunla tekrar görüşmeyi redetmesine rağmen kendinin de ona aşık olduğunu bildirir. Gilda ismini sorduğu zaman kararsız bir tavırla adının Gualtier Melde olduğunu soyler. Bir kapı gürültüsü duyan ve gelenin babası olduğundan şüphelenen Gilda Dük'ün hemen ayrılmasını ister ve ikisi de birbirlerine olan aşklarını tekrarladıktan sonra Dük ayrılır. Yalnız kalan Gilda bu öğrenciye olan aşkını düşünup kendikendine bir şarkıya başlar (Gualtier Malde! ... Caro nome - '"Ne cok sevdiğim isim...Gualtier Maldè!")
Daha sonra intikam almak için etrafı duvarla çevrili evin dışına gelen soylu saraylılar, Rigoletto'yu hedeflerinin Ceprano Kontesi'ni kaçırmak olduğunu inandırarak onlara yardım etmesini sağlarlar. Planlarına ve hazırlıklarına Rigoletta yardım eder, ama onlar gerçekte Gilda'yi kaçırırlar. En sonunda Rigoletto kendini kandırıldığını anlar ve Ceprano Kontu'nun bedduasını hatırlayarak çöküp düşer.

II. Perde

Dük'ün Sarayı
Dük Gilda'nın ortadan kaybolmasından kaygılıdir (Ella mi fu rapita! - "Benim elimdeyken kaçırıldı.") ve ('Parmi veder le lagrime" - "Gözyaşlarını görür gibiyim."). Soylular Rigoletto'nun metresini kaçırdıklarını haber verirler ve onların tanımlamalarından Dük bunun Gilda olduğunu anlar. Dük hemen kızın kapatıldığı odaya koşar (Possente amor mi chiama - "Çok büyük bir sevda beni çağırıyor."). Dük'ün bu acayip davranışından önceleri kafaları karışan saraylı soylulara o zaman Rigoletto'yu alaya almaya başlarler. Rigoletto önce hiç aldırmazmis gibi yaparak Gilda'yi bulmaya çalışır, çünkü kızının Duk'un eline düşmesinden korkmaktadır. Fakat sonunda saraylıları şaşırtarak gerçekte kızını aramakta olduğunu itiraf eder ve saraylılardan onu bulmak icin kendine yardım etmelerini ister. (Cortigiani, vil razza dannata - "Soyları lanetlenmiş saraylılar"). Gilda koşarak içeri girer; babasına orada bulunanları dışarı atmasını ister ve kendine sarayda ne olduğunu ayrıntılı açıklar (Tutte le feste al tempio - "Tüm kutlu olan günlerde"). Rigeletto Dük'den öç almak istemektedir fakat Gilda Dük'ün tarafını tutmaktadır ve bundan vazgeçmesini ister (Sì! Vendetta, tremenda vendetta! - "Evet! İntikam, korkunç bir intikam!")

III.Perde

Bir han'ın dışında bir sokak
Sahnenin bir kısmında, iki odasının içi seyircilerin görüşüne açık Sparafucile'nin evi bulunmaktadır. Rigoletto ve Dük'ü hala sevmekte olan Gilda evin dışına gelirler. Dük'ün sesi kadınların uçarı tabiatlarına ve sadakatsizliklarine dair aryayı söylemektedir (La donna è mobile- "Kadın uçarıdır'"). Rigoletto Dük'ün kiralık katilin evinde bulunduğunu ve Sparafucile'nin kızkardeşi olan Maddalena'yi baştan çıkartmakla uğraştığını kızı Gilda'ya böylece inandırır (Bella figlia dell'amore - "Sevdanın güzel kızı")
Rigoletto misafirini öldürmeye hazır olan kiralık katille pazarlığa girişir ve Dük'ü öldürmesi için 20 Venedik altını teklif eder. Kızına bir erkek elbisesi giyerek Verona'ya kaçmaya hazırlanmasını söyler ve kendisi sonradan ona iştirak edeceğini söyler. Karanlık bastığı zaman bir fırtana geleceği anlaşılır ve Dük geceyi o evde geçirmeye karar verir. Sparafucile Dük'e zemin katta bir yatak odası verir. Hala Dük'e aşık olan Gilda, Dük'ün sadekatsız olduğunu bilmekle beraber, erkek elbiseleri giyip Dük'ün kaldığı evin önüne geri gelir. Maddalena'nin kardeşinden Dük'ün hayatını bağışlaması için yalvarmalarını duyar. Sparafucile, geceyarısına kadar Dük'ün yerine öldürebileciği başka bir kişi bulursa kızkardeşinin isteğini yerine getirip Dük'ün hayatını bağışlayacağını söyler. Gilda kendini Dük yerine kurban etmeye karar verir ve eve girer. Kiralık katil hemen hücum edip onu öldürücü şekilde yaralar.
Gece yarısı Rigoletto suikast ücreti ile geri döner; bir çuvala konulup bağlanmış olan bir insan sırtına yüklenir ve bu zaferine çok sevinmektedir. Suya batırmak için cesede birkaç ağır taş bağlar; fakat tam onu itip suya atacakken Dük'ün sesini yine "Kadın uçarıdır" aryasının nakaratını söylerken duyar. Şaşırır; çuvalı açar ve ağır yaralı ama daha ölmemiş olan kızını görür. Birkaç dakika için Gilda kendine gelir ve sevgilisinin yerine ölmekten haz duyduğunu babasına söyler (V'ho ingannato - "Baba, seni aldattım.") Gilda bundan hemen sonra son nefesini verir. Rigoletto'nun hiç beklemediği korkunç akıbet başına gelmiştir; "Lanetlendim" diye yeisle inlemeye başlar.

Ünlü müziksel parçalar

I. Perde

• Prelüd:
• Questa o quella per me pari sono: Dük'ün baladı
• Pari siamo!: Rigoletto'nun monologu
• Figlia! Mio padre!: Rigoletto ve Gilda ikilisi
• È il sol dell'anima: Dük ve Gilda ikilisi
• Caro nome: Gilda 'nın romans aryası

II. Perde

• Ella mi fu rapita!... Parmi veder le lagrime: Dük'ün aryası
• Cortigiani, vil razza dannata: Rigoletto'nun aryası
• Tutte le feste al tempio... Sì, vendetta, tremenda vendetta: Rigoletto ve Gilda ikilisi

III. Perde[

• La donna è mobile: Dük'ün ünlü aryası
• Un dì se ben rammentomi... Bella figlia dell'amore: Dörtlü
• V'ho ingannato, colpevole fui: Gilda ve Rigoletto ikilisi

Seçilmiş ses kayıtları

Yıl	Roller (Mantua Dükü, Rigoletto, Gilda, Sparafucile, Maddalena)	Orkestra şefi, Opera Evi ve Orkestra	Marka
1935	Frederick Jagel ve Jan Kiepura, Lawrence Tibbett, Lily Pons, Virgilio Lazzari, Helen Olheim	Ettore Panizza Metropolitan Opera orkestra ve korosu	Audio CD: Naxos Tarihî Kat: 8.110020-1
1950	Jan Peerce, Leonard Warren, Erna Berger, Italo Tajo, Nan Merriman	Renato Cellini Robert Shaw (koral), RCA Victor Orkestrası and Robert Shaw Korosu	Audio CD: Membran/Quadromania Kat: 222182-444 ( Il trovatore operasi da birlikte)
1955	Giuseppe di Stefano, Tito Gobbi, Maria Callas, Nicola Zaccaria, Adriana Lazzarini	Tullio Serafin, Teatro alla Scalaorkestra ve korosu	Audio CD: EMI Kat: 747469
1963	Alfredo Kraus, Robert Merrill, Anna Moffo, Ezio Flagello, Rosalind Elias	Georg Solti, RCA Italiana Opera orkestra ve korosu	Audio CD: RCA Victor
1971	Luciano Pavarotti, Sherrill Milnes, Joan Sutherland, Martti Talvela, Fuguette Tourangeau	Richard Bonynge, London Symphony Orkestrası Ambrosian Opera Korosu	Audio CD: Decca Kat: 414-269-2
1977	Plácido Domingo, Cornell MacNeil, Ileana Cotrubas, Justino Díaz, Isola Jones	James Levine, Metropolitan Opera orkestra ve korosu (prodüktör John Dexter)	DVD: Deutsche Grammophon Kat: 00440 073 0930
1982	Luciano Pavarotti, Ingvar Wixell, Edita Gruberova, Ferruccio Furlanetto Victoria Vergara	Riccardo Chailly, Wiener Philharmoniker Konzertvereinigung Wiener Staatsopernchor (film direktör:Jean-Pierre Ponnelle)	DVD: Deutsche Grammophon Cat: 00440 073 4166 DVD: Decca Kat: 071401
1998	Luciano Pavarotti, Vladimir Chernov, Cheryl Studer, Roberto Scandiuzzi Denyce Graves	James Levine, Metropolitan Opera orkestra ve korosu (prodüktör: Pal Christian Moe)	Audio CD: Deutsche Grammophon Kat: 447 064-2

Not: "Kat:" ses kayıt şirketinin verdiği katalog numarası.

Dipnotları

1. ^ [1] OPERA America'nın sahneye konulan "En üst 20" opera eseri listesi.
2. ^ Listenin kaynağı: Budden, Julian: The Operas of Verdi (Cassell), Cilt 1, say. 476.
3. ^ San Diego Opera [2] Operapaedia - Rigoletto (roller)

İçsel kaynaklar

Dışsal kaynaklar

• [3] "Opera Türkiye" websitesinde Verdi'nin "Rigoletto" operası konu özeti. (Erişim:18.5.2010)
• [4] Rigoletto piyano ve ses için notalar.(İtalyanca)(Erişim:7.2.2009)
• [5] Metropolitan Opera Rigoletto konu özeti (İngilizce)(Erişim:7.2.2009)
• [6] Rigoletto Parasız MP3 ses kayıdı.(Erişim:7.2.2009)
• [7] Rigoletto librettosu.(İtalyanca)(Erişim:7.2.2009)
• [8] Rigoletto librettosu. (İtalyanca)(Erişim:1.4.2009)

Read More

Nabucco

Nabucco veya uzunca ismi ile Nabucodonosor İtalyan opera bestecisi Giuseppe Verdi'nin bestelediği 4 perdelik bir opera eseridir. İtalyanca libretto Temistocle Solera tarafından Fransız Auguste Anicet-Bourgeois ve Francis Cornue'nun İncil'de Eski Ahit Yeremya kısmında bulunan bir hikâye dayanarak 1836da yazdıkları bir oyunundan uyarlanarak hazırlanmıştır. Nabucco operasının ilk versiyonunun prömiyeri 9 Mart 1849'te Milano'da La Scala Tiyatrosu'nda yapılmıştır.
Bu opera Verdi'nin diğer eserlerine nisbetle daha az olarak yapımlanmakla beraber günümüzde yine de birçok dünya operaevi repretuvatarında bulunan Verdi'nin erken eserleri arasında dır.^[1] Eserdeki Abigaille soprano rolü opera şarkıcılarai arasında zor bir rol olarak kabul edilmektedri ve 20. yüzyıl ünlü sopranolarından olan Leontyne Price ve Joan Sutherland bu rolü hiç almamışlar; Maria Callas ancak üç defa bu rolü oynamıştır. Bazı sopranoların bu rolü almaları sonucu seslerine zarar verdikleri bildirilir.

Hazırlanma ve şahsi etkileri

1840 yılında Verdi'nin birinci karısı Margherita Barezzi ve iki çocuğu, çok kısa aralıklarla öldü. Verdi bundan çok kötü etkilendi ve morali çok bozularak kendini bir kenara çekerek besteciliği bırakmaya karar verdi. Aynı yıl eylülünde "Ün giorno di Regno" eserinin de adlı eserinin başarısız kalması bu depresyonunu iyice atrirdi. Verdi'ye daha önce büyük destek sağlamış olan La Scala'nın emprezaryosu Bartolomeo Merelli Yahudilerin Babil'e sürgünü hakkında bir eser hazırlamış olan Temistoçle Solera'nın metnini Verdi'ye vererek ona bu metine göre bir opera hazırlamaya teşvik etti. Verdi'nin bu metne göre hazırladığı opera eseri Nabucco oldu.
Bu eser ve özellikle üçüncü perdedeki Yahudi esirler korosu Va, pensiero İtalyan milliyetçileri tarafından bir özgürlük şarkısı olarak kabul edilmeye başladı. İtalyan milliyetçiliği ve Kuzey İtalya'nın Avusturyalılar tarafından işgal edilmesine tümüyle karşı olan Verdi bu gelişmeden çok memnun oldu.
Ayrıca bu opera Verdi'nin şahsi hayatına da büyük bir etki yaptı. Nabucco eserinin prömiyerinde Abigail'le rolü oynayan ve sonra bu eserin arka arkaya 57 defa temsil edilmesinde büyük rolü olan soprano "Giuseppina Strepponi" yakın bir ilişki kurdu. Bu çift 1859da resmen evlendiler.

Roller

Almanya Silezya Milli Operası Nabucco sahnelemesi 1974

Rol	Ses tıpı	Prömiyerde Roller, 9 Mart 1849 (Orkestra şefi: - )[2]
Nabucco, Babil Kralı	bariton	Giorgio Ronconi
Abigaille, Nabucco'nun tutsak kızı	soprano	Giuseppina Strepponi
Fenena, Nabucco'nun kızı	mezzo-soprano	Giovannina Bellinzaghi
İsmaele, Kudüs Kralı Sedecias'ın yeğeni	tenor	Corrado Miraglıa
Zaccaria, Yahudilerin başrahibi	bas	Prosper Dérivis
Anna, Zaccaria'in kız kardeşi	soprano	Teresa Ruggeri
Abdallo, Babil'li asker	tenor	Napoleone Marcone
Baal'in başrahibi	baş	Gaetano Rossi
Ahali, askerler

Enstrümantasyon

Verdi orijinal partisyon notalarında şu çalgılar için notalar hazırlamıştı: 2 flüt (2. flütçü pikolo flüt'de çalar), 2 obua (2. obuacı kor angle'de çalar), 2 klarinet, 2 fagot, 4 korno, 2 trompet, 3 trombon (1 tenor, 1 bas), 1 cimbasso, timpanı, bas davul, ziller, trampet, üçgen (çalgı), 2 arp, yaylı çalgılar ve sahnede bir bando.

Konu özeti

Zaman: M.Ö. 568

Mekân: Kudüs ve Babıl

I. Perde : Kudüs

Süleyman Tapınağı içi
Yahudi ordusu yenilmiştir ve Babil Kralı Nabucco Kudüs'e girmeye hazırlanmaktadır. Şehrin Yahudi halkı Başrahip Zaccaria ile birlikte tapınakta dua etmek için toplanmışlardır. Başrahip Yahudi halkı avutmak için onlara kendilerini yeise kaptırmamalarını ve Tanrı'ya inançtan vazgeçmemelerini vaaz eder: (D'Eğitto là şu i lidi - "Mısır ülkesinde o Musa'nın hayatını kurtardı.") Babil Kralı Nabucco'nun küçük kızı, Fenena'nın esir olarak Yahudiler eline geçtiği için bir uygun barışla kurtulma ümitleri vardır. (Arya: Come notte a sol fulgente - "Güneş doğmadan önceki karanlık gibi; rüzgar çıkmadan hemen önce bir toz bulutu gibi"). Zaccaria, Fenena'yı korumakla, Kudüs Kralı'nın yeğeni ve daha önce Babil'e elçi olarak gitmiş olan İsmaele'yi görevlendirir. Fenena ve İsmaele'nin, İsmaele Babil'de iken tanışdıkları ve aralarında büyük bir aşk doğduğu anlaşılır. Buna rağmen, yalnız kaldıklarında İsmaele Fenena'ya hayatının tehlikede olduğunu ve hemen oradan kaçmasını tavsiye eder. Bu sırada Nabucco'nun büyük kızı, Abigaille, kıyafet değiştirmiş bir halde, tapınağa hücum eden askerlerle birlikte gelir. O da İsmaele'ye aşıktır. İki aşıkı görünce, Abigaille İsmaele'yi tehdide başlar. Eğer Fenena'yı bırakmaya razı olmazsa Abigaille onun bir vatan hainliğiyle yargılatacaktır ama eğer onu bırakıp kendi aşkına karşılık verirse Yahudiler de serbest bırakılabileceklerdir. İsmaele bu teklifi kabul etmez. Tam bu sırada Babil Kralı Nabucco da tapınağa gelir. (Viva Nabucco - "Nabucco çok yaşa"). Başrahip Zaccaria Nabucco'ya karşı çıkar; kamasını çekerek kızı Fenena'yı öldürmek tehdidne girişir. İsmaele araya girer ve Fenana'yı ölümden kurtarır. Fakat buna çok kızan Nabucco Tapınak'ın yıkılmasını ve Yahudilerin esir olarak Babil'e gönderilmesini emreder. Yahudiler de İsmaele'yi buna neden olmakla suçlayıp, İsmaele'yi kınayıp beddua ederler.

II. Perde - İnanmazlar

1. Sahne

Babıl Kral sarayında
Nabucco tekrar bir başka savaş seferine çıkmış ve kızı Fenena'yı kendine taht naibi olarak Babil'de bırakmıştır. Diğer kızı Abigaille ise devlet arşivini karıştırırken bir belge bulmuş ve kendinin Nabucco'nun öz kızı olmadığını bu belge açıklamaktadır.(Arya:Anch'iö dischiuso un giorno - "Ben de ilk defa kalbimi saadete açtım.") Baal tanrısının başrahibi ve Mağus rahiple birlikte ona gelerek Fenana'nın Yahudi esirleri serbest bıraktığı haberini verirler. Buna verilecek karşılığa karar verirler ve buna Fenana aleyhinde bir darbe ile naip olarak Abigaille'yi getirirler; şehirde yaygın söylentiler çıkararak herkesi Nabucco'nun savaş seferinde olduğunu inandırmaya çalışırlar ve halkı Fenena ve Yahudi esirlere hücum edip onları öldürmeye tahrik ederler. Abigaille'nin yanından onun se "Çabaletta" şarkısını söylerken ayrılırlar: (Salgo già del trono aurato. - "Tahtın kan ile sırımsıklam olmuş oturacak yerine geçmeye hazırım.")

2. Sahne

Babıl Kral sarayında bir salon
Bir viyolonsel sekstetin eşliğinde Zaccaria Fenena'yı beklemektedir. (Vieni, o Levita - "Hukuk kaideleri üzerlerine kazılmış tabletleri getirin.") Fenena Yahudilik dinini kabul etmiştir ve İsmaele'yi Yahudilerin kabul etmesini sağlamıştır. Fakat Kralın olduğu halka ilan edilmiştir. Abigaille kendini Babil tahtında görmektedir. Abigaille ve Baal başrahibi Fenena'dan Babil tacını kendilerine vermesini istemeye gelirler.
Tam bu sırada hiç beklemedik bir halde Kral Nabucco ortaya çıkar. Her iki tarafa da kızgınlığını bildirir ve hem Baal tanrısı hem de Yahudilerin tanrısına kızarak bu iki tanrıya karşı şahsen galip geldiğini açıklar; bu nedenle kendinin tanrı olduğunu ve kendisine tapılması gerektiğini ilan eder. Yahudi Başrahibi Zaccaria buna itiraz edince Nabucco bütün Yahudi esirlerin idam edilmesini emreder. Fenena onlara ne olursa kendinin de onlarla birlikte olacağını açıklar.
Buna karşılık olarak bir Yahudi rahibi Tanrısına yalvararak kendine bu kadar hakaret etmiş bir kişiyi cezalandırmasını ister. Nabucco kendini tanrı olduğunu tekrarlamaktadır. (Non son piu re, son dio - "Ben artık Kral değilim; ben Tanrıyım.". Birden bir şimşek çakar ve Kral Nabucco'nun başındaki tacın yere düşmesine neden olur ve ayrıca bu Nabucco'nun aklını kaybetmesine de neden olur. Nabucco'nun yere düşen tacını Abigaille yerden kaldırıp alır.

III. Perde : Tanrıdan kehanet

1. Sahne

Babil Asma bahçeleri
Sarayın bir salonunda Baal'ın Başrahibi Yahudilerin ve Fenena'nın idam edilmeleri için hazırlanmış kararnâmeyi imzalaması için Abigaille'ye sunar. Tam bu sırada Nabucco salona girer ve bir deli kişi gibi tahtın kendine ait olduğunu iddia etmeye başlar. Abigaille onu hazırlanan kararnâmeye kral damgası basmaya zorlar. Bunu başarır; ama Nabucco Fenena'nın idam edilmesine karşı olduğunu belirtir. Nabucco Abigaille'ye onun kendi öz kızı olmadığını ve bir esirin kızı olduğunu da bildirir. Abigaille Nabucco'yu alaya alır ve bu gerçeği ortaya çıkaran belgeyi yırtarak imha eder. Nabucco artık kendisinin Abigaille'in elinde bir oyuncak olduğunu anlamıştır; ama kızı Fenena'nın hayatının kurtarılmasına da ısrar eder. (İkili: Oh di qual onta aggravası questo mio crin canuto / "Oh bu ihtiyar yaşımda ne kadar hakarete katlanmam gerekecek? ) Abigaille ise çok seviçlidir..

2. Sahne

Babıl Fırat Nehri kıyısı
Yahudiler Fırat Nehri kenarında toplanmışlar ve üzüntülü tavırla bir büyük ateş etrafında oturmaktadırlar. Vatan hasretlerini ifade eden bir şarkıyı koro halinde söylemektedirler.(Va, pensiero. Va pensiero, sull'ali dorate/"Uç düşünceler altın kanatlarla uç ve dağlar, yamaçlar üzerine kon.")
Zaccaria onlara moral vermek için imanlarını ve inançlarını kaybetmemelerini ister; yakında Tanrı Babil'i yıkacak ve her şey düzelecektir.

IV. Perde : Kırılan put

1. Sahne

Babil Sarayı içinde
Abigaille artık hükümet etmekte olduğu saraydan iki sıra asker arasında zencirler altında Yahudilerin ve Fenena'nın ölüme götürülmesini seyretmektedir. Yol kana susamış, bağıran halk ile doludur. Bu bağırışları düşmana hücum eden ordusu sanışıyla birden Nabucco kendine gelir; doğrulur; her şeyi hatırlar ve bütün zihinsel ve fiziksel yeteneklerini tekrar kazandığını anlar. Hemen tanrısına dua edip şükranlarını sunar ve Yahudilerin tanrısına kendini affetmesi için yalvarır ve Kudüs'teki tapınağı yeniden yaptıracağına o tanrıya söz verir.(Dio di Giuda - "Judah'nin tanrısı!"). Fenena ve Yahudilerin zencirler altına ölüme götürüldüklerini görür. Tam bu sırada muhafız subaylarından Abdallo salona gelir ve kıtasıyla Nabucco'nun emrinde olduğunu bildirir. Nabucco bu kendine sadık kıtasıyla hainleri cezalandırmaya ve Fenena'yı kurtarmaya kararlıdır.

2. Sahne

Babil - Asma bahçe
Zaccaria Fenena ile birlikte Yahudilerin başında Baal tapınağının adak adama yerinde idam edilmek üzere yürüyüp ilerlemektedir. (Va! La palma del martirio......dischius'è il firmamento - "Git şehitlik palmiyesini kazan... O gök açıldı ve ruhum Tanrıya varmaya özendi".
Tam bu sırada Nabucco elinde kılıç ortaya atılır. Nabucco, Abdallo ve askerler Fenena ve Yahudi esirleri idam edilmekten kurtarırlar. Birden Baal tanrısının heykeli kırılıp düşüp parça parça olur. Bunun tanrısal bir belirti olduğunu ahali anlar ve krallarını çılgınca selamlarlar. Yahudilere dönen Nabucco onlara Kudüs'e gitmeye serbest olduklarını ve Tanrı'ya serbestçe tapabilmeleri için Kudüs'teki tapınaklarının tekrar inşa edileceğini bildilir.
Tam bu sırada Abigaille iki askerin tuttuğu halde görülür. Bir zehir almıştır ve kendini hayatta zor tutmaktadır. Yaptıklarının hatalı olduğunu anladığını ve bunlardan çok pişmanlık duyduğunu açıklar ve Fenena'dan kendini affetmesini ister; iki sevgiliye mutlu bir hayat diler ve hemen orada yere yıkılıp ölür.
Yahudi Başrahibi Nabucco'yu Tanrı'nın bir hizmetkârı olarak ilan edip onu takdıs eder. Onun Kralların Kralı olduğunu ilan eder. Şan ve şeref dolu bir saltanat dilemekteyken perde kapanır.

İçerikteki müziksel parçalar

I. Perde

• Uvertür
• Mio furor, non più costretto, (Finale)

II. Perde

• Ben iö t'ınvenni, o fatal scritto!... Anch'iö dischiuso un giorno. Resitatif ve Abigaille aryası
• Vieni, o Levita, preghiera di Zaccarıa
• S'appressan gli istanti!, concertato

III. Perde

• È l'Assiria una regina, Giriş
• Va', pensiero, sull'ali dorate. Yahudiler korosu

İV. Perde

• Dio di Giuda, perdono!. Nabucco'nun duası

Seçilmiş ses ve video kayıtları

Yıl	Roller (Nabucco, Abigaille, Zaccarıa, İsmaele, Fenena)	Orkestra şefi, Opera Evi, Orkestra ve koro	Marka
1951	Paolo Silveri, Caterina Mancını, Antonio Cassinelli, Mario Binci, Gabriella Gattı	Fernando Previtali, Orchestra Sinfonica e Coro di Roma della RAİ	Audio CD: Warner Fonit 8573 82646-2
1965	Tito Gobbi, Elena Souliotis, Carlo Cava, Bruno Prevedi, Dora Caral	Lamberto Gardelli, Viyana Devlet Opera Orkestrası ve Korosu	Audio CD: Decca Cat: 417 407-2
1982	Piero Cappuccilli, Ghena Dımıtrova, Evgeny Neşterenko, Placıdo Domingo, Lucia Valentini Terranı	Giuseppe Sinopoli, Deutschen Öper Berlin	Audio CD: Decca Cat: DG 410 512-2
1987	Renato Bruson, Ghena Dımıtrova, Paata Burchüladze, Bruno Beccarıa, Raquel Pierotti	Riccardo Muti, La Scala, Milano Orkestra ve Korosu	DVD: Warner Cat: 5050467-0944-2-0
2002	Juan Pons, Maria Guleghina, Samuel Ramey, Gwyn Hughes Jones, Wendy White	James Levine, Metropolitan Opera	DVD: DG Cat: B0006O9M6S
2004	Alberto Gazale, Susan Neves, Orlin Anastassov, Yaşuharu Nakajııma, Annamaria Popescu	Riccardo Frizza, Carlo Felice Tiyatro Orkestra ve Koros	DVD: Dynamiç, Cat: 33465

Not: "Cat:" Yayınlayan firmanın katalog numarasıdır.^[3]

Dipnotlar

1. ^ Repretuvalarda bulunan Verdi'nin diğer erken eserleri Ernanı ve Luisa Miller dir.
2. ^ Listenin kaynağı: Büdden, Julian, (1974) The Operas of Verdi, C.1, şay.418, Londra:Cassell.
3. ^ Kaynak: Nabucco on "Operadis-opera-discography.org.uk" sitesinde verilen ses ve video kayıtları listesi (İngilizce) (Erişim:24.5.2010)

Ayrıca bakınız

• Opera
• Giuseppe Verdi

Dışsal kaynaklar

• "Opera Türkiye" websitesinde Verdi'nin "Nabucco" operası konu özeti (Erişim:5.8.2010)
• İngilizce Wikipedia Nabucco maddesi (İngilizce). (Erişim:5.8.2010)
• İMSLP wikısitesi Verdi Nabucco operasının tüm partisyon notaları (İngilizce). (Erişim:5.8.2010)
• VerdiNabucco eserinin tümünün MP3 ses kaydı (Erişim:5.8.2010)

Read More

La traviata

 



La traviata Giuseppe Verdi'nin bestelediği Francesco Maria Piave'nin libretto'sunu yazdığı 3 perdelik opera eseri. Alexandre Dumas'nın 1848 yılında yazdığı Kamelyalı Kadın romanını temel almıştır. İlk defa 6 Mart, 1853 tarihinde Venedik'te, Teatro la Fenice tiyatrosunda oynanmıştır. "La Traviata" başlığı doğru yoldan çıkmış (kötü yola sapmış) kadın anlamındadır. Opera hazırlanmaktayken libretto yazarı Piave ve besteci Verdi orijinal hikâyenin yazarı Dumas gibi zamanın çağdaş (19. yüzyil ortası) olmasını istediler; fakat eseri sipariş veren yapımcı La Fenice Tiyatrosu eserin geçmişte (yaklaşık 1700 yıllarında) yer almasında ısrar etti. Fakat 1880lerden sonraki yapımlarda hep besteci ve librettocunun isteğine uygun olarak 19. yüzyıl zaman olarak uygulanmaktadır.
Bu eserde 1853 ve Mayis 1854de II. Perde ve III. Perde'de bazı değişmeler yapılmış ve yeni versiyon yine Venedik'te fakat Teatro di San Benedetto'da ilk defa temsil edilmiştir. Sonraki yapımlarda genellikle bu revize edilmiş şekliyle eser oynanmaktadır.
Şimdi bu opera çok popülerdir ve bütün dünya opera evlerinin reperatuvarlarında vazgeçilmez bir eser olmuştur. Opera America listesine göre Kuzey Amerika'da en çok sahneleye konulan 20 opera arasında (Madam Butterfly ve La bohème operalarindan sonra) üçüncü sırayı almıştır. Türkiye'de ise ilk kez 1954 yılında Ankara'da temsil edilmiştir

Konu özeti

Mekân: Paris ve yakınları
Zaman: 18. yüzyıl başları. Modern prodüksiyonlarda çoğunlukla 19. yüzyıl.

I. Perde

Büyük bir salon, Paris.

Gala afişi

Dilber Violetta kendi evinde bir parti düzenlemiştir. Partide Violetta’ya yakışıklı bir delikanlı tanıştırılır; adı Alfredo’dur. Violetta Alfredo ve onu partiye getiren Gastone'ye şampanya ikram eder. Alfredo herkes ile birlikte ünlü içki aryasını söyler (Libiamo, ne' lieti calici). Violetta ziyaretçilerini dans etmek üzere öteki salona yollar. İki yeni çift yalnız kalırlar. Violetta Alfredo'ya bağımsızlığın ve zevkin kendisi için önemli olduğunu söyler, Alfredo ise ona nasıl hayran olduğunu anlatmaktadır (Alfredo, Violetta: Un di felice eterea). İkilinin sonunda Violetta göğsündeki kamelyayi çıkarır ve Alfredo’ya uzatır. Çiçek solduğunda kendisine gelmesini ister. Sabaha karşi misafirler evi terk eder. Violetta âşık olmuştur. Bunu açıklarken bir yandan da Alfredo’yu unutması gerektiğine kendisini inandırmaya çalışır (Violetta: Sempre libera).

II. Perde

1. Sahne Üç ay sonra, Violetta ve Alfredo'nun kaldığı evin salonu.
Violette Alfredo'ya aşık olmuştur. İki sevgili Paris'in dışında bir yerde beraber yaşamaya başlamışlardır. Alfredo birlikte hayatın mutluluğu üzerinde şarkıya başlar. (Alfredo: Di miei bollenti spiriti – "Benim sıcak ruhum"). Hizmetkari Annina Paris'ten gelir ve Alfredo onunla konuşurken Violetta'nin bu kırsal alanda geçinebilmek için atlarını, arabalarını, elmaslarını gizlice sattığını öğrenir. Bundan Alfredo utanır ve para bulmaya Paris'e gider. Bunu Violetta'ya bir mektup bırakarak açıklar.
Alfredo Paris'te iken, Violetta'yı Alfredo’nun yaşlı babası Giorgio Germont ziyaret eder. Kadından oğlunu terketmesini istemektedir. Alfredo’nun hafifmeşrep bir kadınla yaşıyor olmasından rahatsızdır. Violetta Alfredo'yu çok sevdiğini ve onunla ilişkisini bırakamıyacağını bildirir. Giorgio Germont, Alfredo'nun küçük kardeşi olan kızının bu nedenle nişanlı bulmadığıni bildirir (Giorgio: Pura siccome un angelo – "Bir melek gibi masum iffetli kızım var") ve Alfredo'nun ailesinin hatırı için bu ayrılmayı yapmasında israr eder. En sonunda Violetta buyuk bir yeisle birlikte Alfredo'dan ayrılmayı kabul eder. Giorgio Germont onun yaptığı büyük fedakarlığa minnetarlığını göstermek için onu alnından öper ve ağlayan Violetta'yi geride bırakıp sahneden çıkar.
Violetta Giorgio Germont evi terkettikten sonra arkadaşı Flora'ya mektup yazar ve onu verdigi partiye gelecegini bildirir. İkinci mektubu Alfredo'ya yazdığı ayrılık mektubudur. Alfredo eve geri döner ve Violetta'yı bu ikinci mektubu hemen bitirmişken bulur. Violetta acısını ve göz yaşlarını çok zor kontrol etmektedir ve tekrar tekrar Alfredo'yu kayitsiz sartsiz sevdigini bildirir (Violetta: Amami Alfredo - "Seni seviyorum, Alfredo"). Sonra hemen cikar ve bitmis olan ayrilik mektubunu Afredo'ya vermek üzere bir uşağa verir.
Biraz sonra uşak Alfredo'ya Violetta'nın mektubunu getirip verir. Violetta ayrılmıştır. Bu sirada Alfredo'nun babası içeri girer. Alfredo'dan onunla birlikte Provence'daki evlerine gelmesini ister. (Giorgio: Di Provenza il mar – "Deniz kıyısında Provence"). Alfredo Violetta'nın bu ayrılışında babasının parmağı olduğunu sezer ve masa çekmecesinde bulduğu parti davetnamesi de bu şüphelerini güçlendirir. Partide Violetta'yı bulabileceğini düşünerek Paris'e gitmeye karar verir. Babası Alfredo'yu dururmak ister ama o kararını vermiş ve intikam duygusu ona hakim olmuştur.
2. Sahne Flora'nın evinde parti

Teatro la Fenice

Flora dostları için bir parti düzenlemiştir. Eğlence için fal bakan çingeneler, boğa güreşçileri gibi pek çok unsur düşünülmüştür (Koro: Noi siamo zingarelle – "Biz çingeneleriz"); (Koro: Di Madride noi siam mattadori – "Biz Madrid'den gelen boğa güresçileriyiz."). Gaston ve arkadaşları boğa güreşçileri ile birlikte şarkı söylerler (Gastone, koro, danscılar: E Piquillo, un bel gagliardo – "Çok genç ve çok cesur Piquillo idi."). Masalarda kumar da oynanmaktadır. Salona Alfredo girer ve kumar oynamaya başlar. Ardından Violetta yeni erkek arkadaşı Baron Douphol’un kollarında içeri girer. Alfredo sürekli kazanmaktadır. Misafirler oda değiştirdiği sırada Violetta Alfredo’yu salona çağırır ve Baron’la bir sorun çıkarmaması için ricada bulunur. Alfredo, Violetta kendisiyle gelirse Baron’a bir şey yapmayacağını söyler. Violetta bunu rededer. Verdiği bir söz Alfredo ile gitmesine engeldir. Kadın Baron’u sevdiğini söyler. Delikanlı bunun üzerine Salondaki misafirlerin yanına geri döner, onlara Violetta’yı gerçekten sevdiğini, fakat onun sadece parayı düşünen bir insan olduğunu haykırır ve kumarda kazandığı paraları Violetta’nın ayaklarına atar (Alfredo: Questa donna conoscete? - "Bildiğiniz bu kadın.") Violetta arkadaşlarının kollarına yığılır. Herkes hayrete düşmüştür. Baron Alfredo’ya yaklaşarak olanların cezasını çekeceğini söyler ve onu düello’ya davet eder. Oğlunu arayan Giorgio salona girer. Bu karışıklığın gerçek nedeninin bildiği için oğlunun davranışını kınar (Giorgio, Alfredo, Violetta, koro: Di sprezzo degno, se stesso rendo – "Bu kişinin kınanma gerekir."). Violetta Alfredo'nun bir gün kendisi için yaptığı fedakârlığı anlayacağını fakat bunun bir anlam taşımadığını, Alfredo’yu ölene kadar seveceğini söyler. (Violette: Alfredo, Alfredo, di questo core non puoi comprendere tutto l’amore – "Alfredo, Alfredo, kalbimde senin için aşkın ne kadar çok büyük olduğunu hiç anlayabilemezsin.")

III. Perde

Violetta’nın yatak odası
Violetta'nin verem hastalığı çok ağırlaşmıştır. Doktor Grenvil, Annina'ya Violetta'nın ancak iki üç saat daha yaşayabileceğini söyler. Violetta odasında tek başına Alfredo'nun babası tarafından gönderilmiş bir mektubu okumaktadır. Bu mektubta Alfredo ile yaptığı düello sonucunda Baron'un ölmeyip yaralandığı ve Alfredo'nun babası oğluna Violetta'nin kendisi ve kiz kardesi icin yaptığı fedakarlıklar hakkında bilgi verdiğini ve oğlunu mümkun olan en çabuk bir şekilde Violetta'ya göndererek ondan kendini bağışlamasını isteyecegini de bildirir. Fakat Violetta bunun çok geç olduğunu hisseder (Violetta: Addio del passato – "Benim acıklı hikâyem de böyle son buluyor.").
Annina koşarak odaya girer ve Violetta'ya Alfredo'nun geldiğini haber verir. Sevgililer tekrar birlikte olmuşlardır. Alfredo birlikte Paris'ten ayrilmalarini teklif eder (Alfredo, Violetta: Parigi, o cara , noi lasceremo – "Sevgilim, Paris'ten ayrılacağız.").
Fakat bu çok geçtir. Violetta ömrünün dolduğunu ve ölmek üzere olduğunu bilmektedir (Alfredo, Violetta: Gran Dio! morir si giovane – "Büyük Allahım. Bu kadar genç yaşta ölmek"), Yaşlı Girgio Germont Doktorla birlikte gelir (Ah Violetta); yaptıklarından pişmandır. Hemen sonra Violetta Alfredo'nun kolları arasında son nefesini verir.

Ünlü müziksel parçalar

I. Perde

• Libiamo ne' lieti calici – Brindisi
• Un dì, felice, eterea - İkili: Alfredo ve Violetta
• È strano, è strano! - Arya: Violetta
• Ah fors'è lui che l'anima - Arya: Violetta
• Follie! Follie! - Arya: Violetta
• Sempre libera - Arya: Violetta

II. Perde

• De' miei bollenti spiriti - Arya: Alfredo
• Pura siccome un angelo - Arya: Germont
• Non sapete quale affetto - Arya: Violetta
• Un di quando le veneri - İkili: Germont, Violetta
• Ah ! Dite alla giovine - İkili: Violetta, Germont
• Morro' ! La mia memoria - İkili: Violetta, Germont
• Di Provenza il mar- Arya: Germont
• Noi siamo zingarelle - Koro: çingeneler korosu
• Di Madride noi siami mattadori - Koro: boğa güreşcileri korosu ve kadınlar korosu
• Ogni suo aver tal femina -Arya: Alfredo
• Di sprezzo degno, se stesso rendo - Ensambl: Giorgio, Alfredo, Violetta, koro
• Alfredo, Alfredo, di questo core non puoi comprendere tutto l’amore - Arya: Violetta

III. Perde

• Addio del passato - Arya: Violetta
• Largo al quadrupede - Koro
• Parigi, o cara, noi lasceremo - İkili: Alfredo, Violetta
• Ah, gran Dio, morir si giovane - İkili: Violetta Alfredo

Seçilmiş ses kayıtları

Yil	Cast (Violetta, Alfredo, Germont)	Orkestra şefi, Opera evi ve orkestra	Marka
1946	Licia Albanese, Jan Peerce, Robert Merrill	Arturo Toscanini, NBC Symphony Orkestra ve korosu ]]	Audio CD: RCA Victor Red Seal
1955	Maria Callas, Giuseppe di Stefano, Ettore Bastianini	Carlo Maria Giulini, La Scala orkestra ve korosu	Audio CD: EMI Classics
1958	Maria Callas, Alfredo Kraus, Mario Sereni	Franco Ghione, Teatro Nacional de São Carlos orkestra ve korosu	Audio CD: EMI Classics
1960	Anna Moffo, Richard Tucker, Robert Merrill	Fernando Previtali, Roma Opera orkestra ve korosu	Audio CD: RCA Victor Red Seal
1962	Joan Sutherland, Carlo Bergonzi, Robert Merrill	John Pritchard, Maggio Musicale Fiorentino orkestra ve korosu	Audio CD:Decca Records
1967	Anna Moffo, Franco Bonisolli, Gino Bechi	Giuseppe Patanè, Roma Opera orkestra ve korosu (Film: direktör Mario Lanfranchi)	DVD: Video Artists International
1968	Montserrat Caballé, Carlo Bergonzi, Sherrill Milnes	Georges Prêtre, RCA Italiana Opera orkestra ve korosu	Audio CD: RCA
1971	Beverly Sills, Nicolai Gedda, Rolando Panerai	Aldo Ceccato, Royal Philharmonic Orkestrasi, John Alldis Korosu	Audio CD: EMI Classics
1976	Ileana Cotrubaş, Placido Domingo, Sherrill Milnes	Carlos Kleiber, Bayerische Staatsoper orkestra ve korosu	Audio CD: Deutsche Grammophon
1979	Joan Sutherland, Luciano Pavarotti, Matteo Manuguerra	Richard Bonynge, National Philharmonic orkestra ve korosu	Audio CD: Decca
1983	Teresa Stratas, Plácido Domingo, Cornell MacNeil	James Levine Metropolitan Opera orkestra ve korosu (Film: direktör Franco Zeffirelli)	DVD: Universal Studios Kat: 0 2519-20326-2 2
1992	Cheryl Studer, Luciano Pavarotti, Juan Pons	James Levine Metropolitan Opera orkestra ve korosu	Audio CD: Deutsche Grammophon
1992	Kiri Te Kanawa, Alfredo Kraus, Dmitri Hvorostovsky	Zubin Mehta, Maggio Musicale Fiorentino orkestra ve korosu	Audio CD:[[Polygram Records
1995	Angela Gheorghiu, Frank Lopardo, Leo Nucci	Sir Georg Solti, Royal Opera House Covent Garden orkestra ve korosu	Audio CD: Decca
2005	Anna Netrebko, Rolando Villazon, Thomas Hampson	Carlo Rizzi, Wiener Philharmoniker orkestra ve korosu	Audio CD: Deutsche Grammophon

Read More

Aida

Özgün ismi:AidaMüzik:Giuseppe VerdiGalası:24 Aralık 1871İlk gösterim yeri:Hidivlik Opera Evi, Kahire, MısırOyuncular:*Aida: bir Etiyopyalı prenses, soprano

• Mısır firavunu, bas
• Amneris: Firavunun kızı, mezzo-soprano
• Radames: Muhafızlar komutanı, tenor
• Amonasro: Etiyopya Krali, bariton
• Ramfis: Baş rahip, bas
• Bir ulak: tenor
• Bir rahibenin sesi: soprano
• Rahipler, rahibeler, devlet adamları, subaylar, askerler, memurlar, Etiyopyalılar, köleler ve mahkumlar, Mısırlılar, hayvanlar ve koro

Aida (Arapça عايدة [ˈʕaːjdah]) misafir veya dönen anlamında bir dişi isimden gelme) Giuseppe Verdi tarafından bestelenmiş dört perdelik bir operadır. İtalyanca librettoyu, Fransız eski Mısır uzmanı Auguste Mariette tarafından yazılmış bir senaryodan uyarlayarak, Antonio Ghislanzoni yazmıştır.Operanın prömiyeri 24 Aralık 1871'de Kahire, Mısır'da Hidivlik Opera evinde orkestra şefi Giovanni Bottesini idaresi altinda yapılmıştır.
Bu eser dünya opera evleri repertuarlarında devamlı olarak bulunan ve popüler olarak seyirci çeken bir opera eseridir. Son hazırlanan Kuzey Amerika opera evlerinde sahnelenen baş 20 opera eseri listesi içinde 16. sırayı almıştır.Birçok ses ve video kayıtları bulunmaktadır.

Hazırlanışı ve ilk sahnelenmesi

Mısır Hidivi İsmail Paşa 150.000 Fransız Frankı ödüyerek Ocak 1871de ilk sahnelenmesi için bu eserin hazırlanması için Verdi'ye sipariş verdi. Fakat Temmuz 1870 - Mayıs 1871 arasında devam eden Fransa-Prusya Savaşı nedeni ile eserin ilk sahnelenmesi gecikti. Bazı kişilerin inandığı gibi bu eser ne 1860da yeni yapılan Süveyş Kanalı açılışını kutlamak için; ne de Kahire'de kurulup aynı yıl açılan Hidivlik Opera Evi'nin ilk kurulma prömiyeri için hazırlanmış eserdir.
Verdi orijinal eserinde, bir uvertür bestesi yerine, çalınan kısa bir prelüd bestesi hazırlamıştı. Fakat sonradan bu orijinal orkestra prelüdünü değiştirip operadaki popüler melodileri kapsayan yeni bir uvertür hazırladı.
Aida'nin prömiyeri nihayet 24 Aralık 1871'de Kahire'de yapıldı ve ilk sahnelenme seyircisi tarafından bu eser çok beğenildi. Fakat Verdi bu ilk temsile gitmekten sakındı. Bu ilk temsile seyircilerin tümü özel davetiye ile gelmişlerdi, alelade halka bilet satılmamıştı ve Verdi bu türlü seyirciyi değil alelade opera sayircisini tatmin etmek istemekteydi. Bu nedenle eserinin Avrupa'da Milanoda La Scala Opera-evinde Şubat 1872de ilk temsil edilmesi için Verdi özel olarak operanın yapımına ve sahnelenmesine şahsen destek sağladı ve bu sahnelemeye bir prömiyermiş gibi dikkat ve itina gösterdi.

Roller

Rol	Ses tipi	Prömiyerde roller, 24 Aralık 1871 Kahireo (Orkestra şefi: Giovanni Bottesini)	Avrupa prömiyeri 8 Şubat 1872 La Scala, Milano (Orkestra şefi: Franco Faccio)
Aida, bir Etiyopyalı prenses	soprano	Antonietta Anastasi-Pozzoni	Teresa Stolz
Misir firavunu	bas	Tommaso Costa
Amneris, Firavunun kızı	mezzo-soprano	Eleonora Grossi	Maria Waldmann
Radames, Muhafızlar komutanı	tenor	Pietro Mongini	Giuseppe Fancelli
Amonasro, Etiyopya Krali	bariton	Francesco Steller	Francesco Pandolfini
Ramfis, Baş rahip	bas	Paolo Medini	Ormando Maini
Bir ulak	tenor	Luigi Stecchi-Bottardi
Bir rahibenin sesi	soprano	Marietta Allievi
Rahipler, rahibeler, devlet adamları, subaylar, askerler, memurlar, Etiyopyalılar, köleler ve mahkumlar, Mısırlılar, hayvanlar ve koro

Konu özeti

Zafer Marşı : 2006 Opera Pacific yapimi.

Genel geri plan: Bir Etiyopyali prenses olan Aida kendi ülkesinde yakalanmış ve bir köle olarak Mısır'a getirilmiştir. Bir askerî komutan olan Radames, Aida'ya olan aşkı ile Firavun'a olan sadakatı arasında seçim yapamamaktadır. Durum daha da karmaşıktır çünkü Firavun'un kızı Amneris de Radames'e aşıktır fakat aşkına karşılık bulamamaktadır.

Zaman:

Mekan: Firavunlar idaeresinde klasik Mısır

I. Perde

1. Sahne: Firavun'un sarayında bir salon: arka kapıdan piramitler ve Memfis tapınakları görülmekte
Mısır'ın başrahibi olan Ramfis, bir genç savasçı asker olan Radames'e Etiyopyalılarla bir savaşın kaçınılmaz olmaya başladığını söyler. Radames de Mısır seferi ordusunun komutanı olarak seçilmeyi ne kadar çok arzu ettiğini bildirir.(Ramfis, Radames : Si, corre voce I'Etiope ardisca - "Evet, Etiyopya'nın bizim gücümüze karşı çıkmak istediği söylentileri dolaşmakta.")
Radames rüyasında hem savaş alanında galip geldiğini hem de gizlice aşık olduğu Etiyopyalı kölesi Aida'yı görür. (Radames: Se quel guerrier io fossi!...Celeste Aida - "Cennetlik Aida"). Radames'e gizlice aşık olan Aida, Etiyopya Kralı Amonasro'nun kızıdır; fakat kendini kaçırıp köle yapan Mısırlılar bu gerçekten haberdar değildirler. Aida'nın babası olan Etiyopya Kralı'nın Mısır'a hücum ediş nedeni kızı Aida'yı Mısırlıların kölesi olmaktan kurtarmaktır.
Mısır Firavunu'nun kızı Amneris salona gelir. O da Radames'i sevmektedir fakat Radames'in kalbinin bir başka kadına ait olduğundan kuşkulanmaktadır.(Radames, Amneris: Quale insolita giola nel tuo sguardo - "Yüzünde bazı izler görüyorum.") Biraz sonra Aida girer ve Radames onu görünce Amneris Radames'in bir korku içinde olduğunu anlar. Amneris kıskançlığını kontrol altına alıp Aida'ya yaklaşır.
Firavun girer; arkasından Mısır başrahibi Ramfis ve bütün saray efradı onu takip etmektedir. Bir haberci gelir ve Kral Amonasro komutasındaki Etiyopya ordusunun Tebai üzerine yürümekte olduğu haberini getirir. Firavun hemen Etiyopyalılara savaş ilan eder ve ordusunun komutanlığına, tanrıça İsis onayıyla, Radames'i getirdiğini açıklar. Firavun'dan bu icazeti alan Radames hemen orada bulunan kutsal silahları devralmak için Vulkan tapınağına gider. (Amneris, Aida, Radames: Vieni, o diletta, appressati - "Bakışlarında istenmeyen bir neşe izi görüyorum.")
Salonda tek başına kalmış olan Aida babasına, ülkesine ve Radames'e olan derin sevgisi dolayısıyla sanki birkaç parçaya bölünmüştür ve ne yapması gerektiğini şaşırmıştır. (Aida: Ritorna vincitor - "Bir fatih olarak dön").
2. Sahne: Vulkan Tapınağı içerisinde
Radames'in başkomutanın ofisine atanmasından sonra sahne alan rahibelerin görkemli tören ve dansları sunulur (Baş Rahibe, koro, Radames: Possente Ftha...Tu che dal nulla - "Ey Kudretli Ptha.") (Baş Rahibe, koro, Radames: Immenso Ftha .. Mortal, diletto ai Numi / "Kudretlimiz, koruyanımız, muhafaza edenimiz!"). Tüm bunlar tapınakta Mısır zaferine ve onların savaşçılarından korunmaya dair yapılan dua esnasında gerçekleşir (Nume, custode e vindice/ "Duy bizi Ey Ulu Tanrım").

II. Perde

1. Sahne: Amneris'in odasında
Radames'in zaferini kutlamaya yönelik danslar ve müzik yer alır (Koro, Amneris: Chi mai fra gli inni e i plausi / "Şarkılarımız övgüye layık zaferinedir"'). Fakat, Amneris hala Radames'in aşkından şüphe etmektedir ve Aida'nın genç savaşçıya aşık olup olmadığını merak etmektedir. Şüphesini, endişeli kalbini Moorish'in kölelerinin dansı ile eğlendirerek unutmayı denemektedir. (Koro, Amneris: Vieni: sul crin ti piovano / "Savrulan lülelerini toplayarak gel").
Aida odaya girdiği zaman, Amneris herkese çıkmasını söyler. Aida'ya yalan söylerek Radames'in savaşta öldüğünü belirtmiş ve aşkını itiraf etmesi için onu kandırmaya çalışmıştır. Aldığı cevap şoka uğratmıştır; çünkü Aida kalbinin sonsuza dek Radames'e ait olduğunu söylemiştir. (Amneris, Aida: Fu la sorte dell' armi a' tuoi funesta / "Savaşın sonucu halkınız için kötü oldu...").
Bu itiraf Amneris'i kudurtmuştur ve Aida'dan intikam alma planları yapmaya başlamıştır. Aida'nın yalvarmalarına aldırmayarak, (Amneris, Aida, chorus: Su! del Nilo al sacro lido / "Nil'in kutsal kıyılarında yüksel!") Amneris O'nu odada yalnız bırakmıştır.
2. Sahne: Thebes şehrinin büyük giriş kapısı
Radames galip döner ve birlikler şehrin içine doğru uygun adımda yürürler (Koro, Ramfis: Gloria all'Egitto, ad Iside / "Mısır için, Isis için, Zafer!"). Mısır Kralı, galip Radames'in her ne isterse alabileceğini buyurur. Etiyopyalı esirler toplanırlar ve Amonasro onların arasından çıkar. Aida aniden babasına koşar fakat onların gerçek kimlikleri hala Mısırlılar tarafından bilinmemektedir. Amonasro, Etiyopya Kralı'nın (o kendisidir) savaşta öldürüldüğünü söylemiştir. Aida, Amonasro ve esir Etiyopyalılar merhamet için Mısır Kralı'na sığınmışlardır; fakat Mısırlılar onların ölmelerini istemişlerdir (Aida, Amneris, Radames, Kral, Amonasro, koro: Che veggo! .. Egli? .. Mio padre! .. Anch'io pugnai / "Ne gördüm ben?.. Bu O mu? Babam?").
Kraldan mükafat olarak Radames, esirlerin hayatının bağışlanmasını ister ve özgür bırakılmalarını talep eder. Minnetle, Mısır Kralı Radames'i kendisinin halefi ve kızının nişanlısı olarak ilan eder (Aida, Amneris, Radames, Kral, Amonasro, koro: O Re: pei sacri Numi! .. Gloria all'Egitto / "Ey Kral, kutsal tanrılar adına..."). Aida ve Amonasro, Etiyopyalıların onların ölümünün intikamını almamalarını garanti altına almak için esir olarak bırakılmışlardır.

III. Perde

Nil Nehri kıyısında İsis Tapınağı yanında
Isis tapınağında Amneris ile Radames'in nikahlarından bir gün önce dualar edilmektedir.(Kor, Ramfis, Amneris: O tu che sei d'Osiride - "Osiris'e ait sen..."). Önceden planlandığı gibi Aida tapınağın dışında Radames'i beklemektedir.(Aida: Qui Radames verra .. O patria mia - "Oh, sevgili ülkem!").
Amonasro girer ve Radames'den Mısır ordusunun nerede olduğunu öğrenmesi için Aida'ya baskı yapar.
Aida, Amonasro: Ciel, mio padre! .. Rivedrai le foreste imbalsamate - "Tekrar sen göreceksin...") Radames geldiği zaman Amonasro bir kayanın arkasına saklanır ve çiftin arasında geçen konuşmayı dinlemeye koyulur.
Kaçışlarını kolaylaştırmak için Radames nerede olduklarının başkaları tarafından bulunması imkânsız görünen emniyetli bir gidiş yolu kullanmayı teklif eder ve ordusunun nereden taaruza geçeceğini de açıklar. Bunu duyan Amonasro saklanmış olduğu yerden çıkar ve kim olduğunu açıklar. Radames şerefini kaybettiğini anlar. Aynı zamanda Amneris ve Ramfis tapınaktan çıkarlar. Radames'i düşmanları ile birlikte görünce muhafız askerlerini çağırırlar. Amonsaro ve Aida Radames'i onlarla birlikte kaçmaya ikna etmeye çalışırlar; ama Radames bunu kabul etmez ve Firavun'un muhafızlarına kendini teslim eder.

IV. Perde

1. Sahne: Adalet Tapınağı'nda bir salon. Bir kenarda Radames'in hapishane hücresine giden kapı görünmekte
Amneris Radames'i kurtarmayı istemektedir ( L'aborrita rivale a me sfuggia - "Nefret ettiğim rakibim elimden kaçtı"). Muhafızlara onu kendi huzuruna getirmeleri emrini verir.
Radames huzuruna gelince ona yapılan suçlamaları, ithamları reddetmesini söyler. Fakat Radames bunu kabul etmez. Bu halde Radames'in idama mahkûm edileceğinden emin olan Amneris, ondan kendini savunmasını ister; fakat Radames bunu da katiyetle reddeder. Aida'nın hâlâ hayatta olduğunu öğrenince ve onun kendi ülkesine erişebildiği umudu ile içinin ferahladığını ifade eder. Bu tutum Amneris'e çok acı gelir.(Amneris, Radames: Gia i Sacerdoti adunasi - "Rahipler şimdiden toplanmaktalar.")
Radames'in yargılanması sahne dışında yapılır. Ramfis'in ithamlarına yanıt vermekten sakınır ve idam edilmeye mahkûm edilir. Bu sırada sahnede olan Amneris rahiplere Radames'e karşı merhamet göstermeleri için yalvarır. İdam usulü canlı olarak bir dehliz mezara konulup girişin kapatılmasıdır. Radames dehliz mezara götürülürken Amneris rahiplere beddualar etmektedir. (Yargılama, Amneris, Ramfis ve koro: Ohime! .. morir mi sento - "Göksel ruh, gel aşağı")
2. Sahne: Sahnenin alt tarafında Vulkan Tapınağı'nda bir dehliz; üst tarafı tapınağın içerisini gösterir
Radames tapınağın alt katına götürülür ve karanlık bir hücreye kapatılır. Yalnız olduğunu düşünerek ve Aida'nın daha güvenli bir yerde olduğunu düşünürken, bir nefes duyar ve sonra Aida'yı görür. Radames ile birlikte ölmek için kendini oraya gizlemiştir. (Radames ve Aida: La fatal pietra sovra me si chiuse. / "Ölümcül taş üzerime kapanır.") Kendi korkunç kaderlerini kabullenmişlerdir (Radames: Morir! Si pura e bella / "Ölmek! Arınmış ve aşık olarak!") ve dünyaya ve acılarına veda ederler.^[7] Vulkan Tapınağı'nda hücrenin üzerinde Amneris ağlar ve tanrıça Isis'e dua eder. Aşağıda ise, Aida Radames'in kollarında ölmektedir. (Koro, Aida, Radames, Amneris: Immenso Ftha / "Her şeye gücü yeten Ptha.")

Ünlü müziksel parçalar

I. Perde

• Celeste Aida, romanza Radames
• Su del Nilo le dorate rive, Kral ve koro
• Ritorna vincitor!, romanza Aida
• Nume, custode e vindice, final

II. Perde

• Danza dei piccoli schiavi mori, schiavi di Amneris
• Fu la sorte dell'armi, ikili Amneris e Aida
• Gloria all'Egitto: zafer marşı koro

III. Perde

• Qui Radamès verrà!... O cieli azzurri, romanza Aida
• Rivedrai le foreste imbalsamate, ikili Amonasro ve Aida
• Pur ti riveggo, mia dolce Aida, ikili Radames ve Aida

IV. Perde

• L'abborrita rivale a me sfuggìa... Già i sacerdoti adunansi, ikili Amneris ve Radames
• Ohimè, morir mi sento, üçlü Amneris, Ramfis ve Sacerdoti
• La fatal pietra sovra me si chiuse... O terra, addio, ikili Radames ve Aida

Seçilmiş ses ve video kayıtları

Yıl	Roller (Radames, Aida, Amneris, Amonasro, Ramfis)	Orkestra şefi, Opera evi ve Orkestra	Marka
1952	Mario del Monaco, Renata Tebaldi, Ebe Stignani, Aldo Protti, Dario Caselli	Alberto Erede, Accademia Nazionale di Santa Cecilia orkestra ve korosu	Audio CD: Naxos Historical Kat: 8.110129-30
1955	Jussi Björling, Zinka Milanov, Fedora Barbieri, Leonard Warren, Boris Christoff	Jonel Perlea, Rome Opera orkestra ve korosu	Audio CD: Naxos Historical Kat: 8.111042-44
1955	Richard Tucker, Maria Callas, Fedora Barbieri, Tito Gobbi, Giuseppe Modesti	Tullio Serafin, La Scala orkestra ve korosu	Audio CD: Naxos Historical Kat: 8.111240-41 Audio CD: EMI Classics Kat: 5563162
??	Giuseppe di Stefano, Antonietta Stella, Giulietta Simionato, Giangiacomo Guelfi, Nicola Zaccaria	Antonino Votto, La Scala orkestra ve korosu	Audio CD: Great Opera Performances Kat: GOP66353
1959	Carlo Bergonzi, Renata Tebaldi, Giulietta Simionato, Cornell MacNeil, Arnold van Mill	Herbert von Karajan, Viyana Devlet Operasi, Viyana Filarmonik Orkestrasi	Audio CD: Decca Kat: DEC 2894670232
1962	Jon Vickers]], Leontyne Price, Rita Gorr, Robert Merrill, Giorgio Tozzi	Georg Solti, Teatro dell'Opera di Roma orkestra ve korosu	Audio CD: Decca Kat: 4607652
1966	Carlo Bergonzi, Leyla Gencer, Fiorenza Cossotto, Anselmo Colzani, Bonaldo Giaiotti,	Franco Capuana, Arena di Verona orkestra ve korosu	Audio CD: Historical Recording Enterprises
1972	Placido Domingo, Martina Arroyo, Fiorenza Cossotto Piero Cappuccilli, Nicolai Ghiaurov	Claudio Abbado, La Scala orkestra ve korosu	Audio CD: Opera D'oro Cat: 7002
1974	Placido Domingo, Montserrat Caballe, Fiorenza Cossotto, Piero Cappuccilli, Nicolai Ghiaurov	Riccardo Muti, New Philharmonia Orkestrasi Royal Opera Evi korosu	Audio CD:EMI Classics Kat: 5676132
1983	Placido Domingo, Katia Ricciarelli, Elena Obraztsova, Ruggero Raimondi, Nicolai Ghiaurov	Claudio Abbado, Teatro alla Scala orkestra ve korosu	Audio CD:Deutsche Grammophon Kat: 4100922

Not: "Kat:" satıcı firma tarafından kullanılan katalog numarası

Uyarlamalar

İçeriğinde bulunan anlatım (ama Verdinin bestelediği müzik olmadan) 1998de Elton John ile Tim Rice'ın birlikte hazırladıkları "Aida" müzikaline temel olmuştur.
Bu opera birçok kere sinema flimi olarak uyarlanmıştır. Bunlar arasında "Lois Maxwell" ve Sophia Loren'in başrollerini oynadığı 1953 yapımlı "Aida" filmi ve 1987'de İsveç yapımlı "Aida" filmi en ilgi çekenleri olmuştur. Her iki filmde de şarkılar opera şarkıcıları tarafından geri planda söylenmiş ve filmin aktör ve aktrisleri bu şarkılara ağız uydurarak şarkı söyleme taklidi yapmışlardır.
Avrupa futbol stadlarında fanatik seyircilerin birlikte bağırarak söyledikleri şarkılar arasında Aida operasının "Zafer Marşı" da bulunmaktadır; ancak değişik seyirci kitlesi değişik sözler kullanmaktadır.

Dipnotları

1. ^ Bazıları senaryoyu yazanın "Temistocle Solera" olduğunu iddia etmektedirler. Bakınız Phillips-Matz, Mary Jane (1992) Verdi: A Biography, Oxford University Press ve Alexis Hamilton, Origins... Aida, Portland Opera, 2007
2. ^ [1] OPERA America tarafından hazırlanmış Kuzey Amerika'da sahnelenen operalar için "The Top 20" listesi
3. ^ Kaynak: Green, David Mason (1985),Greene's Biographical Encyclopedia of Composers, Reproducing Piano Roll Fnd. ISBN 0-385-14278-1
4. ^ Hidivlik Opera Evi'nde ilk sahnelenen opera eseri yine Verdi tarafından bestelenmiş Rigoletto'dur.
5. ^ Roller için kaynak: Budden, say..160
6. ^ Konu özeti için kaynak Melitz,Leo (1921), The Opera Goer's Complete Guide Dodd, Mead and Co. (İngilizce).
7. ^ Orijinalde Aida'nın bu tapınak altındaki dehlizde bulunmasını açıklayan şu konuşması bulunmaktaydı: "Kalbim senin idam hükmünü giydiğini bildi ve üç gündür seni burada bekliyorum." Bu cümle prömiyerden önce eserden atılmıştır.
8. ^ [2] Kaynak: Naxos Katalogu 8.110129-30.
9. ^ [3] Kaynak: Naxos Katalogu 8.111042-44.
10. ^ [4] Kaynak: Naxos Katalogu 8.111240-41.

İçsel kaynaklar

• Opera
• Giuseppe Verdi
• Aida diskografyası

Dışsal kaynaklar

• [5] "Opera Türkiye" websitesinde Verdi'nin "Aida" operası konu özeti. (Erişim:18.5.2010)
• [6] Aida librettosu. (İtalyanca) (Erişim: 21.3.2009)
• [7] "Opera in a nutshell" sitesinden Aida ses kayıtları (MIDI)(Erişim: 21.3.2009)
• [8] Aida parasız "Creative Commons" telif haklı MP3 ses kayıdı (Erişim: 21.3.2009)
• Aria Aida aryalar listesi(Erişim: 21.3.2009)
• [9] Ayrıntılı Aida diskografisi (İngilizce)(Erişim: 21.3.2009)

Read More