Midas’ın Kulakları

Midas’ın Kulakları, Ferit Tüzün tarafından 1966-1969’da bestelenmiş iki perdelik opera eseridir.
Güngör Dilmen’in aynı ismi taşıyan manzum oyununun metni, operanın librettosunu oluşturur. Ulusal Türk operasını yaratmada önemli bir kilometre taşı kabul edilir.^[1]

Hazırlanma ve temsiller

TRT’nin siparişi üzerine yazılmış olan eser, ilk kez 1969'da İstanbul Kültür Sarayı'nda, İstanbul Devlet Opera ve Balesi tarafından oynanmıştır. Eser, Ankara’da ilk kez 15 Ekim 1977’de Ankara Devlet Opera ve Balesi tarafından sahnelenmiştir.

Roller ^[2]

Rol	Ses tipi	Prömiyerde roller, 1969
Kral Midas: Frigya Kralı. bariton
Apollon : Güneş Tanrısı, bas
Pan: Doğa Tanrısı, tenor
Berber, konuşma rolü
Koro, İki yurttaş, Frigyalı yurttaşlar

Konu özeti ^[3]

Güneş Tanrısı Apollon ile Doğa Tanrısı Pan aralarındaki yarışta Frigya kralı Midas hakem olarak belirlenir. Yarışta Apollon lir, Pan ise flüt çalacaktır.
Opera, koronun bu yarışmayı haber vermesiyle başlar. Apollon’a göre yanlış karar veren Midas, “anlayan kulakların” duyabileceği müzik yerine, herkesin kolayca anlayabileceği tek sesli bir kavalı tercih etmiş Pan’ı galip ilan etmiştir. Öfkelenen Apollon, Midas’ın kulaklarını eşek kulaklarına çevirir. Eşek kulaklı Midas bu sırrı sadece berberiyle paylaşmak zorunda kalır Berber, Midas'ın gizini tutacağına yemin etmiştir fakat artık Midas'ın kulaklarını düşlerinde görmeye, gece gündüz onları sayıklamaya başlar. Midas´ın gizini daha fazla taşıyamayacağını anlayınca gidip bağıra bağıra bir kuyunun içine seslenir, rahatlar.
İki yurttaş, Midas'a sazlıkların garip bir şekilde seslendiklerini haber verirler. Midas'la birlikte kırlara, o sazlığın olduğu yere yürürler. Yel esmeye başlayınca, su kıyısındaki sazlar, "Midas'ın kulakları eşek kulakları" diye seslenmeye başlar. Midas’ın gizi kuyunun dibindeki sulardan sazlıklar geçmiştir. Midas öfkeden çılgına döner. Sazların kestirilmesi ile sesler iniltiyle yavaş yavaş diner.
Midas, çığırtkanlar salarak kulakları ile ilgili söylentiyi unutturmaya çalışırsa da, çabası boşunadır. Bu sırada kendisi de artık kulaklarını benimser, hatta bu kulaklarla kendini insanüstü bir yaratık, bir yarı tanrı gibi görmeye başlar. Kulaklarını artık Frigyalılara da seyrettirmeye karar verip yurttaşları toplar. Ne var ki, o kulaklarını halka gösterdi sırada Apollon yeniden çıkagelir. "Seni bağışlıyorum artık" deyip Midas'ın kulaklarını eski haline sokar; yani yeniden insan kulağı yapar. Midas'ın alıştığı ve artık halkın kabul ettiği kulakları geri almakla aslında onu bir kez daha cezalandırmış olur. Çünkü Frigyalılar bu apansız değişimi yadırgayıp Midas´ı alaya alırlar. Değer yargıları görecelidir, alışkanlığa bağlıdır^[4].

Ayrıca bakınız

• Kral Midas
• Midas'ın Kulakları (oyun)

Kaynakça

1. ^ Kültür ve Turizm Bakanlığı. "İstanbul operaya kavuşuyor". 28 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160328192315/http://www.kultur.gov.tr/TR/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF1279C58074C315374E0437319A7BD201. Erişim tarihi: 11 Kasım 2011. 
2. ^ Midas'n Kulakları, Süreyya Operası, Kasım 2013 temsil tanıtım broşürü
3. ^ Antalya Devlet opera ve Balesi'nden Türk operası "Midas'ın Kulakları", Basın bülteni, 2004
4. ^ Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü web sitesi, 2011-2012 Sezonu, İstanbul Devlet Opera ve Balesi, Midas’ın Kulakları, Erişim tarihi:17.02.2012

Read More

Ferit Tüzün

Ferit Tüzün(d. 1929, İstanbul – ö. 21 Ekim 1977, Ankara), Türk besteci.
“Midas’ın Kulakları", "Çeşmebaşı Balesi", "Esintiler" gibi yapıtlarıyla tanınan ünlü bir bestecidir.

Yaşamı

1929 yılında İstanbul'un Eyüp semtinde dünyaya geldi. Babası öğretmen Mustafa Rahmi Bey idi. Çocukluğu Kınalıada’da geçti. İlkokulu Kınalıada’da bitirdikten sonra babasının ölümü üzerine Ankara’daki ablasının yanına giderek öğrenimini Ankara Atatürk Lisesi’nde sürdürdü

Ankara Konservatuarı

Ablası Bedriye Tüzün’ün İstanbul Konservatuvarı şan bölümü mezunu olması nedeniyle müzik ile erken yaşta tanışmış olan Ferit Tüzün, ablası aracılığıyla Ulvi Cemal Erkin ile tanıştı ve Ankara Konservatuvarı'na piyano bölümü öğrencisi olarak girdi. Erkin’in ve Necil Kazım Akses’in önerileri ile kompozisyon bölümüne de kaydolan Ferit Tüzün, 1949’da Piyano Yüksek bölümünden, 1951’de Kompozisyon bölümünden mezun oldu. Her iki bölümü de birincilikle tamamlamıştı. Mezuniyetinden sonra iki yıl Kompozisyon bölümünde Necil Kazım Akses’in asistanlığını yaptı.
İlk önemli eseri olan “Ninni” adlı orkestra yapıtını konservatuarın son sınıfında öğrenci iken bestelemişti. Bu eser, 1952’de Cemal Reşit Rey yönetimindeki İstanbul Şehir Orkestrası tarafından ilk defa seslendirildi.

Münih Müzik Akademis

Milli Eğitim Bakanlığı’nın açtığı sınavı kazanarak 1954’te Münih Müzik Akademisi’ne gönderildi; ünlü şef Fritz Lehmann’ın öğrencisi oldu. Lehmann’ın ölümü üzerine orkestra şefliği çalışmalarını Adolf Mennerich ve Gotthold Ephraim Lessing'in yanında sürdürdü. Bir yandan kompozisyon alanında çalışan Tüzün, Münih’te iki önemli besteci ile tanıştı ve onlardan kompozisyon dersi aldı: Karl Amadeus Hartmann ve Carl Orff. Müzik eğitimini 1958’de tamamladıktan sonra bursunu bir yıl daha uzatarak Münih Devlet Operası’nda şef yardımcılığı yaptı; ayrıca çeşitli kentlerde konserler yönetti.
Almanya'da kaldığı süre içinde bestelediği "Anadolu Süiti" (1954), "Türk Cappriccio'su" (1956) ve "Humoresque (Nasreddin Hoca)" (1957) adlı eserlerinin ilk seslendirilişleri Münih Flarmonisi tarafından yapıldı. Bu üç eser, Ferit Tüzün’ün önemli yapıtları arasında kabul edilir. Anadolu Suiti adlı yapıtı, daha sonra besteleyeceği Çeşmebaşı Balesi’nin temelini oluşturmuştur.

Türkiye’ye dönüşü

1959 yılında Türkiye’ye dönen müzisyen, Ankara Devlet Opera ve Balesi orkestra şefi olarak görev yaptı. Bir yandan da bestecilik çalışmalarını sürdüren sanatçının en önemli eserleri; ilk Türk balesi olan Çeşmebaşı, TRT'nin siparişi üzerine yazdığı Midas’ın Kulakları operası ve yine TRT’nin siparişi üzerine bestelenmiş “Esintiler” adlı orkestra eseridir. Ayrıca konusunu Elazığ dolaylarından alan bir bale olan “Çayda Çıra” için bestelediği bir bale süiti ile ilk defa 2004 yılında seslendirilen “Kınalı Eller” adlı bir bale süiti vardır.^[1] Bilinen son yapıtı olan “Söyleşi”, Kültür Bakanlığı tarafından Cumhuriyetin 50. yılı kutlamaları için sipariş edilmiş bir orkestra yapıtıdır.

Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü

Tüzün, 1974 yılında Ankara Konservatuarı’nda öğretmenlik yaptıktan sonra Ocak 1977’de Devlet Opera ve Balesi’nin Genel Müdürü olarak atandı. Bu görevi sürdürürken geçirdiği bir kalp krizi sonucu 21 Ekim 1977’de beklenmedik şekilde hayatını kaybetti. Cenazesi, Karşıyaka Mezarlığı’na defnedildi.

Ölümünden sonra

Tüzün, ölümünden 23 yıl sonra (2000 yılında) Sevda - Cenap And Müzik Vakfı tarafından “Onur Ödülü Altın Madalyası” ile ödüllendirildi . Hakkında, Şefik Kahramankaptan tarafından yaılan "Çeşmebaşından Esintilerle: Ferit Tüzün" adlı kitap, 6 Aralık 2001'de yayımlandı

Başlıca Eserleri

Orkestra ve Koro Eserleri

• “Ninni”, orkestra eseri, 1950.
• “Senfoni”, orkestra eseri, 1952.
• “Atatürk”, Cahit Külebi’nin şiiri üzerine, orkestra eseri, 1952.
• “Anadolu”, orkestra suiti, 1954.
• “Türk Kapriçiyosu”, orkestra eseri, 1956.
• “Humerosque (Nasreddin Hoca)”, orkestra eseri, 1956.
• “Esintiler”, orkestra eseri, 1965.
• “Altı Türkü”, dört sesli koro için, 1964.

Piyano, Oda ve Sahne Müziği Eserleri

• “Trio”, keman piyano ve viyolonsel için, oda müziği eseri, 1050.
• “Duo”, keman ve piyano için, oda müziği eseri, 1950.
• “Piyano parçaları”, 1948.
• “Tema ve çeşitlemeler”, piyano eseri, 1950.
• “Canzonetta ve Gavotta”, piyano eseri, 1950.
• “Bir piyes yazalım”, sahne müziği eseri

Kaynakça

1. ^ ^{a b c d} Onur Şenel, Ferit Tüzün’ün Çağdaş Türk Besteciliği için Önemi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tez, Ankara 2006
2. ^ NTVMSNBC.com sitesi, Besteci Ferit Tüzün'e Madalya 5 Aralık 2000
3. ^ Şefik Kahramankaptan sitesi, Şefik Kahramankaptan kitapları, Erişim tarihi:26.03.2012
4. Wikipedi özgür ansiklopedi

Read More